Nagelschaar kan telecom platleggen

De grote storing in het KPN-netwerk van gisterochtend maakt opnieuw duidelijk dat cruciale telecomnetwerken eigenlijk heel kwetsbaar zijn. Een open uitnodiging voor terroristen?

Zij duurde uiteindelijk `maar' zeveneneenhalf uur, maar de storing die gisterochtend een deel van KPN's netwerk uitschakelde legt opnieuw de kwetsbaarheid van de moderne samenleving bloot. In Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Breda konden klanten van KPN, waaronder ook bedrijven, de hele ochtend niet snel internetten (ADSL). Oorzaak was een softwareprobleem in de computerapparatuur. Op één plek ging iets mis dat gevolgen had voor vier stedelijke gebieden. Een uitnodiging voor terroristen?

Volgens Jaap van Till van onderzoeksbureau Stratix kunnen kwaadwillenden in Nederland eenvoudig grote economische schade aanrichten. ,,Je kunt bij wijze van spreken met een nagelschaartje half Nederland platleggen'', zegt Van Till, die terughoudend is met het geven van echte voorbeelden. ,,Ik wil mensen niet op ideeën brengen.'' Wat gisteren gebeurde was overigens gewoon botte pech. Dat een netwerk af en toe platgaat is nu eenmaal onvermijdelijk, zegt zelfs één van KPN's grootste criticasters, Danny ter Haar, topman van telecombedrijf Cistron. ,,Daar moeten we mee leven'', zegt Ter Haar.

Tegen kwade opzet, zegt Van Till, valt weinig te beginnen, maar het zou helpen als Nederland over veel verschillende landelijke telecominfrastructuren zou beschikken. De uitwijkmogelijkheden zijn op dit moment beperkt: naast KPN beschikt niemand over een echt landelijk netwerk. De kabel is het enige volledige alternatief. Van Till adviseert degenen die het risico van storingen willen minimaliseren dan ook: neem naast het abonnement bij KPN een abonnement op de kabel.

Om uitval te voorkomen worden netwerken vrijwel altijd in ringen aangelegd: als de cirkel wordt doorbroken, kan het dataverkeer in de tegenovergestelde richting toch zijn bestemming bereiken. Vaak worden netwerken ook nog eens dubbel uitgevoerd, inclusief schakelkastjes, computers en stroomvoorziening. De Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX), een cruciaal internetknooppunt in Amsterdam, is zelfs vierdubbel uitgevoerd. Dankzij deze maatregelen blijven de meeste storingen onopgemerkt. ,,Maar heel af en toe gaat alles tegelijk mis'', zegt Ter Haar. Vooral software kan voor grote problemen zorgen. Een dag voor de KPN-storing werd het internetverkeer gedurende enkele uren vertraagd door een slecht functionerende switch in een gebouw van AMS-IX. Uiteindelijk moest het kastje opnieuw worden opgestart, net als een vastgelopen pc.

Als een storing heel lang duurt, zoals gisteren bij KPN, worden bedrijven vaak gecompenseerd voor de ondervonden hinder. Hierover worden afspraken gemaakt in een zogenoemd service level agreement, waarin bijvoorbeeld staat dat een bedrijf gedurende één maand geen `abonneegeld' hoeft te betalen als in die periode het netwerk langer dan vier uur heeft platgelegen.

Voor gewone consumenten bestaan zulke garanties niet. ADSL is, in jargon, een best-effort-product: we doen ons best, maar verder heeft u pech gehad. Ruim een jaar geleden werd door de overheid de projectgroep Kwint (Kwetsbaar op internet) opgericht om onder meer ook de rechten van consumenten te regelen. Zo moeten ook burgers garanties krijgen over de snelheid waarmee een bestand kan worden binnengehaald. Er bestaan plannen voor de oprichting van een inspectiedienst die `netwerk-ongelukken' analyseert, zoals dat ook in de luchtvaart gebeurt.

Kwint werd min of meer toevallig na `11 september' opgericht, maar door de tereuraanslagen kwam de veiligheid en beschikbaarheid van netwerken meteen hoog op de agenda. Dat bewustzijn werd in 2002 verder vergroot, toen netwerkleverancier KPNQwest failliet ging en duizenden bedrijven dreigden te worden losgekoppeld van internet.

Zo'n inspectiedienst, zegt Van Till, is belangrijk omdat telecombedrijven soms met de pet naar veiligheid gooien om kosten te besparen. Zo zijn er bedrijven die `platte ringen' verkopen, netwerkcirkels die heen en weer, door één en dezelfde kabelbuis lopen. ,,Het is lekker goedkoop, maar echt absurd.'' Van Till pleit ook voor het regelmatig houden van oefeningen: telecombedrijven zouden, net als ziekenhuizen, een paar keer per jaar de stroom moeten uitschakelen om hun noodsystemen te testen. Ook weer onder toeziend oog van zo'n inspecteur. ,,Het is allemaal geen rocketscience'', zegt Van Till. ,,Maar iemand moet er gewoon even naar kijken.''

    • Stéphane Alonso