Honger naar een nieuw gezicht

In tegenstelling tot RTL4 heeft Twee vandaag geleerd van de wedstrijden onverstaanbaar interrumperen vorig jaar. Het tv-debat in de Erasmus-universiteit gisteren was een knappe manier om zes lijsttrekkers ruim aan het woord te krijgen door hen over politieke strijdpunten afwisselend één op één te laten discussiëren en dan weer alle zes. Daar had de organisatie goed over nagedacht. Op die manier heeft Twee vandaag van de zwakte van het Nederlandse politieke systeem te veel verschillende lijsttrekkers die aan bod moeten komen – een kracht gemaakt. De afwisseling van personen en debatjes maakten het levendiger dan twee politieke rivalen tegenover elkaar, zoals je het in het buitenland ziet.

Mat Herben discussieerde met Jan Marijnissen over immigratie en het was alleen al een mooi gezicht om de twee prototypes van de kleine man tegenover elkaar te zien staan: een middenstander met al zijn hevige gevoelens over veiligheid en de linkse ideeën die de winkel bedreigen tegenover een klassieke vertegenwoordiger van de arbeidersklasse. Omdat Marijnissen ook allochtone kiezers moet trekken, is hij vaag geworden over het onderwerp immigratie. Hij valt liever de notie ,,Nederland is vol'' aan dan dat hij zijn eigen begrip ,,ruimhartig'' asielbeleid nader invult. Nooit heb ik iemand horen vragen wat hij daarmee bedoelt. Afschaffing van de Vreemdelingenwet? Terug naar 50.000 asielzoekers per jaar? Heeft het CPB de hoge kosten daarvan in de doorrekening meegenomen?

De Twee vandaag-presentatie hoort niet tot de Nederlandse top maar dat was niet nodig, want dankzij de uitstekende opzet liep het debat vanzelf. In het RTL-debat deed de zo goedgebekte presentator Frits Wester het slechter. Gisteren sloeg Wouter Bos tijdens een twee-debatje met Balkenende een presentator als een vlieg van zich af. ,,Mijnheer Zwartbol, ik ben met Balkenende in discussie en ik wil graag op zijn vraag antwoord geven'', zei hij. En beide heren zetten gelijkgezind hun discussie voort, terwijl Zwartbol verlegen afdroop naar zijn eigen rode stip op de vloer. Gelijk had hij, want de discussie was interessant genoeg.

Aardig was de confrontatie tussen Gerrit Zalm en Femke Halsema. Zij zijn amodieus, Zalm in zijn voorkomen en Halsema in haar politieke standpunten. Zalm zou een ideale journalisten-kandidaat moeten zijn, helder, bondig en uitgesproken. Door wijsneuzige commentatoren wordt dat juist tegen hem gebruikt. Hij is een te weinig vage volksverlakker en daarom kan hij niet winnen. Omdat hij in tegenstelling tot zijn CDA-collega Maxime Verhagen meteen zei wat hij dacht, wordt hem – ten onrechte, blijkt uit een reconstructie van deze krant – de val van het kabinet aangewreven. Voor het debat sloot hij nietsvermoedend voor open microfoon en camera een dealtje met Mat Herben die hem aanbood een centrum-rechts kabinet in het parlement te gaan gedogen. Zalm beloofde dat hij zijn best zou doen voor een gekozen burgemeester.

Halsema is een uitstekend debater en scoorde ook wel eens tegen Zalm, maar ze is minder vaag over haar idealen dan haar voorganger Paul Rosenmöller. En die idealen gaan tegen de tijdgeest in, meer immigratie, meer preventie in plaats van repressie. Alleen het vergeten milieu laat ze er een beetje bij zitten. Als ze moest kiezen, zou ze de voorkeur geven aan goede uitkeringen, zei ze gisteren.

Alles speelt zich op televisie af. Gisteren 1,7 miljoen kijkers en vrijdag had RTL er wel twee miljoen. De televisie bepaalt ook de peilingen, bleek uit een NIPO-enquête. En daar kwam Bos uit als het nieuwe product, een politieke prins op het witte paard. De journalist en PvdA-aanhanger Jan Tromp mocht hem in de veelbekeken achteraf-sessie op RTL met Herman Heinsbroek en een mediadeskundige tot winnaar uitroepen en veel kijkers volgden hem. Gisteren was zijn gezicht al weer wat ouder. De tv heeft honger en er moet elk verkiezingsseizoen een nieuw gezicht zijn. In ons kiesstelsel van evenredige vertegenwoordiging wordt het aantal zetels bepaald door de tv-persona van de lijsttrekker en niet door verdienstelijke lokale partijgrootheden. Zo'n nieuw product kan zorgen voor hevige slingeringen in de peilingen. Na de moord op Fortuyn was Balkenende nieuw, maar die heeft inmiddels deukjes opgelopen. Gelukkig liet Twee vandaag het oordeel over winst of verlies aan de kijker over. Er is vooruitgang.

    • Maarten Huygen