De zaal was wel een beetje rechts

Het tweede lijsttrekkersdebat op tv van deze verkiezingen leverde VVD-lijsttrekker Zalm veel bijval op. En Bos `mocht' voor het eerst één op één tegen Balkenende.

Vinnig, inhoudelijk maar niet altijd verhelderend. Zo zou het treffen gisteren van de zes lijsttrekkers van de grootste politieke partijen in de aula van de Rotterdamse Erasmusuniversiteit kunnen worden gekarakteriseerd.

Tijdens een soortgelijk debat vorig jaar, toen ook al georganiseerd door de Economische faculteit en het tv-programma 2Vandaag, ging Pim Fortuyn hardhandig onderuit toen Rosenmöller onder donderend applaus opmerkte dat Fortuyn ,,altijd theater'' maakte. Een dergelijke schuiver maakte gisteren geen van de deelnemers.

Zelfs de zichtbaar gespannen GroenLinks-aanvoerder Femke Halsema, pas sinds anderhalve maand in die functie en voor het eerst deelnemend aan een dergelijk debat, hield zich staande in haar treffen met VVD-leider Zalm.

Zo viel zij de VVD fel aan op het feit dat de partij weinig werk gemaakt heeft van het integratiebeleid: ,,De afgelopen twintig jaar waren altijd VVD-ministers verantwoordelijk voor integratie. U kan zeggen: het integratiebeleid deugt niet, maar dan ga ik zeggen: de VVD deugt niet.'' Het kwam haar op boe-geroep van het publiek in de zaal, circa 900 studenten te staan. Na afloop stelde Halsema dan ook vast dat ze de indruk had gekregen dat de zaal nogal voor de VVD was geweest.

Zalm zelf trad overigens ook pas voor de tweede keer op in een lijsttrekkersdebat. Peilingen na het eerste debat afgelopen vrijdag, wezen uit dat hij het had moeten afleggen tegen de anderen en vooral tegen PvdA-leider Wouter Bos, zijn vroegere staatssecretaris op het ministerie van Financiën. Gisteren kreeg Zalm, de oud-minister van Financiën, meer ruimte om zijn deskundigheid op financieel terrein te etaleren en bovendien viel niemand hem meer lastig met het verwijt dat hij de ,,stekker'' uit het kabinet-Balkenende had getrokken. Een beschuldiging waar de liberale leider de afgelopen weken knap zenuwachtig van werd. Nu zag het publiek een koele Zalm die haarfijn uitlegde dat de bezuinigingsposten zoals die op ambtenaren en ziekteverzuim die het CDA gisteren onthulde, ,,boterzacht'' zijn.

Ook de strakke regie van het debat, dat eigenlijk uiteen viel in drie debatjes tussen twee koppels, verschilde aanzienlijk van het eerdere debat op RTL4 waar lijsttrekkers meer door elkaar heen praatten.

Het treffen tussen CDA-leider Balkenende en zijn collega van de PvdA Bos, de hoofd-act van de middag, was het meest pikante: de afgelopen tijd had de PvdA-campagneleiding het CDA verweten dat Balkenende een ontmoeting met Bos had gemeden. Bos maakte meteen duidelijk dat dit een gelegenheid was om de verschillen tussen beide partijen aan te zetten, zodat de burger beter kan kiezen. Vervolgens overlaadde hij Balkenende met een stroom verwijten, bijvoorbeeld dat het CDA onvoldoende oog zou hebben voor de financiële positie van mensen met een AOW-uitkering, die nu geconfronteerd worden met een verdubbeling van de ziektekostenpremies. Balkenende beet terug en zei dat Bos wel ,,een sociaal gezicht heeft, maar niet solide is''.

Het duel tussen beide voorlieden werd onhelder toen zij elkaar er over en weer van beschuldigden niet de juiste rekensystematiek te hanteren waarbij zij zich allebei beriepen op wat gangbaar is in Brussel. Bos was het die daarbij aanvoelde dat gehakketak over begrotingszaken over de hoofden van de meeste kijkers heenging. ,,Ik wil het over mensen hebben!'' herhaalde hij. De PvdA'er maakte overigens de indruk het debat te beheersen door tot tweemaal toe de gespreksleider regieaanwijzingen te geven in plaats van omgekeerd.

SP-aanvoerder Marijnissen trachtte LPF-lijsttrekker Herben te onderrichten in de correcte uitgangspunten van een immigratie en integratiebeleid. Herben die volmondig zei dat Nederland ,,vol'' is, kreeg een uitbrander van Marijnissen die hem dubbelzinnigheid verweet omdat de LPF aan de andere kant toch bereid is politieke vluchtelingen op te vangen. ,,Ondertussen creëert u een atmosfeer dat hier voor migranten geen plaats is, dat de herberg gesloten is.'' Herben liet zich echter niet door zijn zeer ervaren opponent uit het veld slaan, en reageerde alert, zij het niet altijd even doelgericht.

Na afloop waren alle deelnemers aan het debat redelijk tevreden. Marijnissen constateerde wel, net als Halsema, dat de zaal ,,nogal rechts'' was. ,,Ik zou ze graag eens een uurtje in mijn eentje willen toespreken. Dat wil nog wel eens helpen'', aldus Marijnissen.