De VVD wacht een schone taak

Het gros van de bevolking oordeelt overwegend negatief over het functioneren van onze democratie (NRC Handelsblad, 22 december). Het thema van staatsrechtelijke hervormingen keert daarmee opnieuw terug op de politieke agenda.

Vanuit een liberale politieke filosofie zijn die hervormingen volgens F.R. Ankersmit het best ter hand te nemen. Vandaar dat hij de VVD oproept zich in het voetspoor van Thorbecke daarvoor in te zetten om zodoende de toekomst van onze democratie veilig te stellen. De VVD moet op dit punt derhalve de rol van D66 overnemen. Die kant lijkt het inderdaad uit te gaan. Niet alleen op Europees niveau, maar ook in eigen land krijgt de VVD steeds meer oog voor het democratische tekort.

Dit blijkt uit een recente publicatie daarover van de Teldersstichting, evenals uit het voorstel van VVD-minister Remkes tot introductie van een direct gekozen burgemeester die zelf de wethouders benoemt en samen met hen het politiek-bestuurlijke centrum op lokaal niveau wordt.

Ook op nationaal niveau kan de behoefte daaraan het best bevredigd worden door een direct gekozen minister-president, die als leider van een kernkabinet tevens toegerust moet worden met de nodige coördinerende bevoegdheden en zodoende pas echt als regeringsleider op Europees niveau kan opereren. Die ontwikkeling ligt ook geheel in de lijn van de personificatie van politieke macht die al jarenlang gaande is en tegemoetkomt aan een reëel verlangen van het electoraat, dat in de toenemende complexiteit en anonimiteit van onze samenleving en politiek behoefte heeft aan een herkenbare persoonlijke belichaming van het beleid. De media spelen daar ook steeds meer op in.

Wel druist dit alles in tegen lang en intens gekoesterde nationale tradities. Maar dat gold eveneens voor de invoering van de eenheidsstaat eind 18de eeuw. Dat stond haaks op het gevestigde bestel van de Republiek der Verenigde Provincies. Maar dat bestel was toen net zo krakkemikkig als nu het huidige politieke systeem en niet langer te handhaven. Het oorspronkelijke dualisme tussen wetgevende en uitvoerende macht waar Thorbecke zich zo sterk voor gemaakt heeft maar dat in onze partijendemocratie tot een fictie is gemaakt, kan zodoende weer tot zijn volle recht komen met een parlement dat zich dan geheel op eigen verantwoordelijkheid kan concentreren op wetgeving en machtscontrole. We krijgen zodoende een helder en overzichtelijk bestel.

S.W. Couwenberg is directeur/hoofdredacteur van Civis Mundi en oud hoogleraar staats- en bestuursrecht.