Polen milder over buren

De Polen zijn de afgelopen tien jaar veel milder over buitenlanders gaan denken dan voor die tijd. Volgens sociologen heeft die matiging te maken met een groeiend zelfvertrouwen en staat ze tevens in verband met de duidelijke wil bij `Europa' – de NAVO en de EU – te horen.

Volgens onderzoeken van het Poolse instituut voor opiniepeiling CBOS zijn Amerikanen, Italianen, Fransen en Britten, in die volgorde, het populairst in Polen. Het impopulairst zijn Russen, joden, Oekraïeners, Serviërs, Arabieren, Roemenen en Roma (zigeuners). Dat is op zichzelf niet nieuw: tien jaar geleden leverden onderzoeken dezelfde resultaten op. Nieuw is echter dat over de hele linie de afkeer duidelijk is afgenomen. Tien jaar geleden had 53 procent van de Polen een hekel aan Duitsers, nu nog 31 procent. Het aantal Polen dat aangeeft Duitsers te mogen steeg van 25 tot 38 procent.

De traditionele afkeer van hun Tsjechische buren is bij de Polen inmiddels bijna weg. Ruim de helft van hen vindt de Tsjechen nu aardig, waarmee de Tsjechen de traditioneel populaire Hongaren hebben ingehaald.

Vroeger had een meerderheid van de Polen een hekel aan Russen (56 procent) en Oekraïeners (65 procent). Inmiddels zijn die percentages gedaald tot respectievelijk 43 en 48 procent. Indertijd stelde slechts 17 procent de Russen en 12 procent de Oekraïeners op prijs – nu bijna 25 procent.

Het traditionele antisemitisme blijft sterk: bijna de helft van de Polen geeft te kennen een hekel aan joden te hebben (al zijn die er nauwelijks nog in Polen). Die afkeer vermindert maar mondjesmaat, volgens de CBOS-onderzoekers mede onder invloed van het Israëlisch-Palestijnse conflict.

De veranderingen suggereren dat de Polen de integratie in Europa psychologisch makkelijker lijken te verwerken dan bijvoorbeeld de Tsjechen. Soortgelijke peilingen in Tsjechië tonen aan dat eenderde van de bevolking een forse hekel heeft aan buitenlanders, vooral aan Roma en Duitsers. Mogelijk speelt een rol dat de Tsjechen (en Slowaken) door het vroegere communistische regime na 1968 in strikt isolement werden gehouden, terwijl de Polen toen al dè reizigers van het oosten waren. Ze werkten zwart in het westen en onderhielden de smokkelroutes in Oost-Europa.

Verder zijn na 1989 de contacten met de oostelijke buren fundamenteel anders geworden: de Russen en Oekraïeners, vroeger gehaat als bezetters die de Polen bedreigden, komen nu in een heel andere hoedanigheid naar Polen – om te handelen en om te werken, als landarbeiders bij Poolse boeren of als werksters in Poolse huishoudens.