De imam is al gecultiveerd

Ze moesten goed inburgeren, anders zou minister Nawijn ze het land uitzetten. Drie maanden gingen imams op cursus.

Onderweg naar het café voor koffie en sigaret passeren de imams, in de gang van het trainingscentrum Kontakt der Kontinenten in Soesterberg, een foto waarop zij op de eerste dag van de cursus in oktober zijn vastgelegd. Minister Nawijn (Integratie) lacht in de lens, terwijl hij is omringd door islamitische geestelijken. In het bericht onder de foto uit een landelijke krant kondigt de LPF-minister aan dat dit jaar een wet van kracht wordt die het mogelijk maakt islamitische geestelijken terug te sturen als ze de cursus niet succesvol afronden. De imams zijn op de laatste dag van hun inburgering niet onder de indruk van de spierballentaal van de minister. De sfeer is ontspannen en de geestelijken tappen moppen, veelal obscene doordenkertjes.

,,We worden neergezet als barbaren die niet thuishoren in een moderne samenleving', zegt imam Ali Erhun (35), die voor zijn komst naar Haarlem in Turkije theologie studeerde en daarna jarenlang werkte als moefti, de hoogste islamitische geestelijke in een district. De uitspraken van de minister acht hij meer bestemd voor de Nederlandse kiezer. Het deert de Haarlemse imam niet dat over de ruggen van hem en zijn collega's politiek wordt bedreven. Het zij zo, zegt hij, zijn schouders ophalend. ,,Ik hoef niet gecultiveerd te worden.'

Erhun en andere Turkse imams hebben voor hun uitzending naar verschillende landen in Europa een strenge selectieprocedure doorstaan. Diyanet, het Turkse directoraat-generaal van Godsdienstzaken, heeft ze geselecteerd op hun theologische kennis, representativiteit en `wereldse kijk op de samenleving'.

Daarna zijn ze drie maanden lang dag en nacht, zeven dagen in de week klaargestoomd voor Nederland. Ze kregen Nederlandse les en werden geïnformeerd over de geschiedenis, cultuur en tradities van het land waar ze de komende vier jaar aan de slag moesten gaan. Erhun meent dat hij in die drie maanden in Turkije meer over Nederland te weet is gekomen dan veel oudere gelovigen die al decennia hier wonen. De inburgeringslessen hier in Soesterberg, die hij eigenlijk liever nadere kennismakingslessen noemt, zijn niet meer dan een opfriscursus voor hem en zijn Turkse collega's. ,,Deze cursus is een aanvulling, een verrijking, niet meer dan dat', zegt ook imam Sebahattin Kaygisiz, sinds een jaar voorganger in een moskee in Beverwijk. [Vervolg IMAMS: pagina 3]

IMAMS

Alles is van A tot Z nieuw voor ze

[Vervolg van pagina 1] Toch zijn de vervolgcursussen in Nederland geen overbodige luxe, zeggen de imams Erhun en Kaygisiz. Voor de brugfunctie die imams moeten vervullen tussen oudere moskeegangers en de samenleving volstaat de gebrekkige beheersing van de taal niet. Ze kunnen conversaties in het Nederlands wel volgen, maar er actief aan deelnemen op een degelijk niveau vergt nog even meer tijd en energie, ervaart Erhun. Om ook de Turks-Nederlandse jongeren te bereiken, volgen de meeste imams naast de cursus in Soesterberg en de reguliere inburgeringscursus voor nieuwkomers in hun woonplaats extra Nederlandse taallessen.

Yasar Üstüner, de cursusleider van de Turkse imams, heeft het programma op veel punten aangepast aan het niveau van zijn cursisten. Het materiaal dat is samengesteld door het Centrum voor Innovatie van Opleidingen acht de cursusleider haast een belediging voor de imams. ,,De samenstellers denken kennelijk dat alle imams achterlijke barbaren zijn die niets weten. Mijn cursisten zijn allemaal beschaafde academici.' Üstüner heeft hun normen en waarden dan ook niet hoeven bij te schaven, als hij dat al zou willen. ,,Deze imams kennen geen taboes, alles is bespreekbaar voor ze.'

Imams Erhun en Kaygisiz zeggen onaangenaam verrast te zijn geweest toen ze erachter kwamen dat onderwerpen als de positie van de vrouw en homoseksualiteit actueel zijn in Nederland. ,,We hebben ons niet te bemoeien met individuele keuzes die mensen in hun leven maken', zegt Erhun. Daarom willen ze ook niet nader ingaan op deze onderwerpen. Erhun ontkent dat hij en zijn collega's de soepele integratie van moslims in de weg zouden staan. ,,We vertellen de moskeegangers juist dat ze moeten integreren, actief moeten deelnemen aan de samenleving waarin ze leven. Integratie is onontbeerlijk voor de harmonie.'

Terwijl de Turkse imams allen in pakken rondlopen in de gangen van het Kontakt der Kontinenten zijn de Marokkaanse imams gehuld in djellaba's, lange jurken. Ze weigeren elk contact met de pers. ,,Ze zijn bang in conflict te komen met de besturen van hun moskeeën', licht Fuad Hussein toe, hun cursusleider. Anders dan de Turkse imams worden de Marokkaanse voorgangers naar Nederland gehaald door de besturen van moskeeën, die ook hun salarissen betalen. ,,Ze zijn totaal afhankelijk van het bestuur. Uit angst dat ze worden terugzonden door het bestuur, praten de imams in hun preken hun werkgevers na', zegt Hussein.

Hussein meent dat zijn cursisten, veelal met weinig scholing, wel baat hebben bij de inburgeringslessen. Daar de meeste imams ook nog in de moskee wonen en ze geen enkel contact met de Nederlandse samenleving hebben is ,,alles wat ik ze vertel over Nederland' nieuw voor ze, volgens Husseini. ,,Van A tot Z.' Husseini: ,,Ze weten niets over het politieke systeem, de rol van de monarch in de democratie, de man-vrouwverhoudingen.'

Op 28 januari krijgen de deelnemende imams certificaten uitgereikt, mits ze slagen voor de eindtoets. Aanvankelijk was de bedoeling dat de imams aan het eind van de cursus een schriftelijke toets moesten maken. Ze zouden ook in het Nederlands moeten navertellen wat ze hebben geleerd in de afgelopen maanden. Nu is de vorm van examinering nog onduidelijk. De Nederlandse docent, die zijn naam niet in de krant wil, heeft totaal geen idee hoe hij de vorderingen van zijn cursisten moet meten. Het is wel oneerlijk te verwachten dat ze nu al goed Nederlands praten, zegt hij. Hij heeft ze slechts vijf dagdelen in zijn klas gehad. Daarom overweegt Üstüner de presentatie in het Turks te laten houden.

Aan het eind van de dag maken de Turkse imams zich op voor de feestelijke afsluiting van de cursus. Ze gaan zingen en lekker tafelen. Het ministerie wil deze imams gedurende hun verblijf in Nederland eens in de twee maanden bij elkaar halen om actuele onderwerpen te bespreken. Een goed initiatief, vindt Üstüner. ,,Dit is de enige kans voor de imams om op hun eigen hoog niveau van gedachten te wisselen met hun collega's', zegt hij. ,,En om moppen te tappen.'

Gerectificeerd

Imams

In het artikel De imam is al gecultiveerd (8 januari, pagina 1 en 3) zegt Yasar Üstüner: ,,De samenstellers denken kennelijk dat alle imams achterlijke barbaren zijn die niets weten.' Dit citaat is niet correct. Üstuner heeft gezegd: ,,De samenstellers denken kennelijk dat alle imams onderontwikkelde mensen zijn uit een achterlijk land.'

    • Ahmet Olgun