Tijdloze foto's van paradijselijk Friesland

Op uitnodiging van de Leeuwarder Courant, die vorig jaar zijn 250-jarig jubileum vierde, bracht de Amsterdamse fotograaf Han Singels (1942) afgelopen zomer door in Friesland. Maak een fotoserie over de vitaliteit van onze provincie en schets zo indirect een beeld van de toekomst, luidde zijn opdracht. Singels besloot het Friese land per fiets te verkennen. Tussen eind juli en half oktober legde hij ruim duizend kilometer af en maakte hij vele honderden foto's. Daarvan zijn er nu 35 te zien op de tentoonstelling Takomst Treast – vrij vertaald de Friese uitdrukking voor `klaar voor de toekomst' – in het Fries Museum te Leeuwarden.

Als we de foto's van Singels moeten geloven zal dat toekomstbeeld er niet veel anders uitzien dan nu. Zijn vierkante opnames van mensen, dieren en landschappen tonen een wereld waar de tijd soms decennia lijkt te hebben stilgestaan. De oude pijprokende schipper die Singels in de haven van Workum portretteerde had bijvoorbeeld net zo goed een eeuw geleden kunnen leven. Alles aan de foto is tijdloos: de handgebreide wollen trui van de man, zijn woeste grijze baard, de masten van de zeilschepen op de achtergrond en de klinkers op de kade. Het is dat de scène haarscherp en in kleur is afgedrukt, anders zou je zweren dat het een beeld van vooroorlogs Friesland betrof.

In de buurt van Brantgum fotografeerde Singels een boer die even uitpuft nadat hij zijn land heeft geploegd. Zijn vrouw is hem zojuist een bord bruine bonen met spekjes komen brengen. Het is een romantisch beeld van het plattelandsleven dat we ook kennen van de schilderijen van François Millet en Vincent van Gogh. Alleen heeft deze boer een mobieltje aan zijn broekriem hangen en verplaatst de boerin zich niet met paard en wagen, maar in een blauwe stationcar.

Singels, die jarenlang voor De Groene Amsterdammer werkte, staat bekend als een sociaal geëngageerd fotograaf. Fabrieksstakingen en krakersrellen behoorden in de jaren zeventig en tachtig tot zijn geliefde onderwerpen. Ook de foto's op Takomst Treast getuigen van zijn bewondering voor de arbeidersklasse. De zwarte timmermansleerling en de blonde steigerbouwer uit Leeuwarden, de bakker van Menaldum en de bloemenkweker uit Harkema – allemaal zijn ze door Singels even heroïsch in beeld gebracht.

De grootste Friese clichés, zoals het kaatsen en skûtsjesilen, heeft Singels angstvallig vermeden. Maar helemaal vies van folklore was de fotograaf ook weer niet. Hij bezocht de keuringsdagen van het Friese paard in Drachten, portretteerde de bezoekers van de nachtmarkt in Joure en luisterde naar het getrompetter van de fanfare Crescendo. Van alle passagiers op het pontje in Suwâld viel zijn oog op een vrouw met een accordeon. Achter haar wappert de Friese vlag en strekken het water en de rietkragen zich uit tot de horizon.

Gezien door de ogen van Han Singels is Friesland zo één groot openluchtmuseum – een paradijselijk oord waar de zon haast altijd schijnt en waar de mensen tijd voor elkaar hebben. In Friesland, zo ontdekken we op deze tentoonstelling, dragen de boerendochters nog klompen en rode overalls, en lopen de koeien vooralsnog lekker in de wei. Wel vraag je je voortdurend af of de idylle ook zo groot was geweest als Singels in de wintermaanden was komen fotograferen.

De manier waarop Singels zijn markante modellen geportretteerd heeft – frontaal en gebruikmakend van flitslicht – doet soms denken aan de foto's van Rineke Dijkstra. Zo lijkt de opname van een zwangere vrouw, die zojuist in de Zuiderhaven in Harlingen gezwommen heeft en ons trots haar dikke blote buik laat zien, qua compositie sprekend op Dijkstra's strandportretten. Maar zo ongemakkelijk als de tienermodellen van Dijkstra zich voor de camera voelen, zo kalm en zelfbewust is deze stoere Friezin.

,,Goede fotografie is van nature conservatief'', zei Han Singels zes jaar geleden in een interview met deze krant. Hij bedoelde daarmee dat een fotograaf zich terughoudend moest opstellen en het onderwerp voor zichzelf moest laten spreken. ,,Want het gaat over leven, over wat er is, en niet over wat je daar als fotograaf voor moois van kunt maken,'' aldus Singels. Die filosofie hanteert Singels nog steeds, zo blijkt op Takomst Treast. Over de toekomst van Friesland worden we op de tentoonstelling niet veel wijzer. Maar de kans is groot dat deze ogenschijnlijk eenvoudige en onspectaculaire foto's over tien jaar niets van hun kracht hebben verloren. Ook de Friezen zelf zullen dan volmondig beamen: er is nog niets veranderd.

Tentoonstelling: Takomst Treast. Gastfotograaf Han Singels ziet Friesland. T/m 23 maart in het Fries Museum, Turfmarkt 11, Leeuwarden. Di t/m zo 11-17u. Inl. 058-2555500, www.friesmuseum.nl.

    • Sandra Smallenburg