`Soms vervloek ik mijn beroep wel'

Meer dan de helft van de Nederlandse beroepsbevolking heeft onregelmatige werktijden; bijna de helft heeft wel eens avonddienst. Waarom werken mensen 's nachts en in het weekeinde?

Vanaf het moment dat Jos Bosch (52) kan rijden, zit hij in een vrachtwagen. Na een aantal jaar vervoerde hij ook goederen naar het buitenland, waardoor hij vaak dagen van huis was. De geboorte van zijn oudste dochter maakte hij niet mee, omdat hij toen in Italië zat. ,,Op dat soort momenten vervloek je je beroep wel ja'', zegt Jos Bosch.

Onregelmatige werken, ver van huis werken, 's nachts werken, in Nederland zijn kantooruren tussen negen en vijf niet meer heilig, zo bleek vorige maand uit een onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Van de Nederlandse beroepsbevolking werkt 55 procent wel eens 's avonds, 's nachts of in het weekeinde. Dat zijn bijna vier miljoen mensen.

Bosch weet alles van onregelmatig werken. Toen Bosch die dag naar huis belde, kreeg hij zijn zwager aan de lijn die hem geruststelde. Enkele minuten later bleek dat zijn vrouw moest bevallen. Ze konden haar man toen niet meer bereiken. Mobiele telefoons bestonden 23 jaar geleden niet.

Bosch hoorde pas de volgende dag, toen hij weer belde, dat hij vader was geworden van een dochter. Hij wilde zo snel mogelijk naar huis, maar juist op dat moment staakte in Italië het vliegtuigpersoneel. Op een woensdag werd Tessa geboren en de vrijdagavond erop zag Bosch haar voor het eerst. ,,Het kind zou pas over elf weken moeten komen, maar toen ik voor controle in het ziekenhuis kwam, begon de bevalling al'', vertelt zijn vrouw Henny Bosch (47).

Volgens Jos Bosch is vrachtwagenchauffeur eigenlijk geen beroep, maar een manier van leven. Zijn vrouw en jongste dochter Lieke (21) knikken instemmend. Drie van de vier gezinsleden zijn trucker – vader, moeder en Lieke – alleen de oudste dochter, Tessa, koos er niet voor om vrachtwagenchauffeur te worden, zij studeert aan de Katholieke Universiteit Brabant. De anderen werken bij hetzelfde bedrijf: Vos Logistics in Oss. ,,Wij hebben geen bloed maar diesel'', zegt Jos Bosch.

Crèches, naschoolse opvang en gastouders hoefden het gezin niet te regelen, omdat Henny Bosch bij het eerste kind stopte met werken. Hadden zij toch een opppas nodig, dan kwam oma, de moeder van Henny Bosch, langs. Oma woonde ook negen dagen in huis toen Henny en Jos Bosch, nadat de dictatuur van Ceausescu in Roemenië omver was geworpen, voedselpakketten naar Roemenië brachten.

Bosch heeft geen spijt of schuldgevoel dat hij zijn beide dochters vrijwel alleen in het weekend zag. ,,Nadat ik de geboorte van Tessa had gemist, wilde ik niet meer naar Italië. Maar dat hield ik enkel twee jaar vol, toen begon het weer te kriebelen. Ik zorgde er wel voor dat ik thuis was op de verjaardag van mijn dochters. Maar spijt heb ik niet dat ik er weinig was; mijn kinderen waren niet anders gewend.''

Jos Bosch heeft altijd onregelmatig gewerkt. Maandags weet hij nog niet hoe de rest van de week eruit ziet. Een paar weken geleden bijvoorbeeld ging hij zondagavond al naar Emmen om zijn vracht plastic korrels te lossen. Maandag reed hij met een nieuwe lading naar Orléans in Frankrijk om de goederen uit te laden. Daarna ging hij naar Le Havre om een nieuwe vracht op te halen. Donderdagavond was hij even in Nederland, om daarna weer door te rijden naar het Ruhrgebied in Duitsland.

Bosch begon bij Vos Logistics in loondienst. Hij werd per uur betaald. Inmiddels heeft hij een eigen wagen en krijgt hij vergoeding per kilometer. Ook toen de kinderen geboren werden en Henny Bosch stopte met werken heeft de familie financiële problemen nooit gekend, zegt hij. ,,Ik kreeg toeslag omdat ik in het buitenland reed, toeslag voor onregelmatig werken, toeslag voor 's nachts werken en toeslag voor in het weekeinde werken. En ik maakte werkweken van 80 tot 90 uur, omdat ik toen nog uren in de rij stond voor grenzen.'' Bosch zegt ruim 30 procent extra uitbetaald te krijgen voor de onregelmatige diensten.

Voordat Henny en Jos Bosch kinderen kregen, reden zij zeven jaar samen in de vrachtwagen. Henny Bosch kende het vak en wist dat ze haar man niet vaak en onregelmatig zou zien. ,,Het is belangrijk dat je partner achter je werk als vrachtwagenchauffeur staat'', vertelt Jos Bosch. ,,Anders lukt het nooit.''

Lieke Bosch heeft het niet gemist dat haar vader onregelmatig en zelden thuis was tijdens haar jeugd, zegt ze. ,,We zongen heel de weg liedjes als we papa gingen ophalen bij het bedrijf in Oss.'' Volgens Henny Bosch is de instelling van de ouders van grote invloed op de denkwereld van de kinderen. ,,Als je vaak moppert dat hij er weer niet is, gaan de kinderen ook negatief denken.''

Dit is het tweede deel in een serie over nachtwerkers. Het eerste deel verscheen op vrijdag 27 december en is na te lezen op www.nrc.nl

    • Marleen Luijt