Sexy blondine met een tas vol stenen

In verschillende gedaanten is het toneelstuk Attempts On Her Life van de Engelse auteur Martin Crimp door het leven gegaan. De première viel op 31 maart 1997 bij het Royal Court Theatre in Londen. In oktober van dat jaar haalde Toneelgroep Amsterdam het stuk naar Nederland en gaf er een bewerking aan die sterke associaties opriep met de recente dood van prinses Diana op 31 augustus.

Het stuk heette hier Haar leven, haar doden. Was die associatie terecht of ging het om redenen van publiciteit? In elk geval waren er enkele overeenkomsten: het toneelstuk gaat over de zelfmoord van een mooie, blonde en prachtig gebouwde vrouw die over alles kon beschikken, waarover ze maar wilde. Haar dood is dus voor de achtergeblevenen een groot raadsel. De vrienden en bekenden halen herinneringen aan haar op om die zelfgewilde dood door verdrinking te verklaren. Het blijkt, helaas, een vergeefse poging, een attempt die haar nooit zal terugbrengen in het leven.

De vrouw in het stuk heet trouwens Ann en niet Diana. En Diana beging geen zelfmoord.

Nu brengt het gezelschap De Noorderlingen uit Groningen het stuk uit onder de titel Blauwdrukken. Zonder de destijds dwingende last van Diana (een zwevend autowrak overheerste het toneelbeeld) blijkt Blauwdrukken meer op een hedendaagse variant van Pirandello's beroemde stuk Zes personages op zoek naar een auteur (1921). Ook hier zes personages; vijf jonge toneelspeelsters, acterend zonder opmerkelijke kostumering en schmink, en een jongeman. Het verschil is dat deze figuren op zoek zijn naar het andere personage, Ann, over wie zij alsof zij een sfinx is praten, zonder dat we haar ooit te zien krijgen.

In de regie van Marijke Schermer worden de attempts uit de titel letterlijk genomen. De vijftien scènes krijgen telkens een andere toon en stijl, alsof het om oefeningen in toneelspel gaat.

Een reusachtige tafel, die later getransformeerd wordt tot achterwand, domineert het decor. Elke scène belicht een aspect van Ann. Het gaat over haar ouders en haar reizen, het gaat over haar liefdes en vooral haar onzichtbaarheid. Schitterend is de suggestie dat zij gebruikt wordt door buitenaardse wezens, waardoor zij op foto's nooit te zien is.

Als leidmotief dient een rode tas, van haar ouders gekregen op haar zestiende verjaardag. Die tas vulde ze met stenen en ze sleepte die overal naartoe, van de uitlopers van de Himalaya naar vuilnisbelten die ze bezocht in derdewereldlanden. In haar laatste poging de dood te vinden, bond ze die tas aan haar enkels waardoor ze voorgoed van het leven verlost zou zijn.

Crimps tekst is verre van realistisch, de regie is navenant. In een spel zwevend tussen werkelijkheid en inbeelding moet Ann gestalte krijgen. Zij behoort tot de beau monde, is sexy én geëngageerd. Ze heeft grootse dromen een terroriste te worden, evengoed kun je haar grenzeloos naïef noemen. Een kind uit een beschermd milieu. Zij is de volmaakte vrouw die alleen in de illusie bestaat. Op haar gezicht staat `haar geschiedenis te lezen'. Maar welke geschiedenis? Te oordelen naar de regie is het de geschiedenis van haar verstikkende melancholie. Ze heeft alles, ontbeert dus een werkelijk doel in haar leven.

De slotscène is van grote zeggingskracht. Een actrice, als breekbaar zo tenger, draait langzaam rondjes terwijl de andere speelsters met bebloede mond, als vampiers, de vreselijkste opmerkingen plaatsen over Anns dood.

Maar de schuchtere actrice kan het niet geloven. Zij heeft een eigen beeld, en daarover gaat dit stuk: hoe verschillend mensen over elkaar en dus ook over zichzelf denken. Niemand kent zichzelf, alleen de anderen oordelen. En hun gelijk kon weleens het grootste ongelijk zijn. Hoe licht en speels Blauwdrukken is van toon, Crimp heeft een mooi en tragisch hedendaags toneelstuk geschreven dat bij De Noorderlingen een fraaie uitvoering krijgt.

Voorstelling: Blauwdrukken (Attempts On Her Life) van Martin Crimp door De Noorderlingen. Regie: Marijke Schermer. Gezien: 6 jan in Theater Bellevue, Amsterdam. Te zien: 8, 9 jan in De Engelenbak, Nes 71, Amsterdam. Tournee t/m 28 jan. Inl.: 050-577 22 06.

    • Kester Freriks