KLM voelt pijn van de bezuinigende reiziger

KLM schrijft de plotselinge winstwaarschuwing toe aan economische tegenwind. Waarnemers denken echter dat er meer aan de hand is.

,,Opmerkelijk'' en ,,niet verwacht'' zijn nog de meest gematigde reacties waarmee de luchtvaartsector gisteren heeft gereageerd op de winstwaarschuwing van KLM. In plaats van een positief bedrijfsresultaat tussen de 70 en 100 miljoen euro waarmee analisten bij KLM op 31 maart aan het einde van het gebroken boekjaar rekening hielden, wordt door hen nu gedacht aan een negatief resultaat van 30 miljoen.

KLM zelf houdt het in zijn officiële commentaar simpel en deelt mee dat het bedrijf het boekjaar voor de tweede achtereenvolgende keer niet met winst zal afsluiten. Het financiële nieuws stelt marktvorsers die de sector al jaren volgen niettemin voor raadsels. Keer op keer worden ook zij verrast. ,,Het valt in deze sector domweg niet te voorspellen. Zelfs één kwartaal vooruit denken is tegenwoordig al een hachelijke zaak'', zegt één van hen.

De gevolgen van 11 september waren even desastreus als voorspelbaar voor de luchtvaart, die intotaal 10,3 miljard dollar verlies leed over 2001. Maar hoge kerosineprijzen, een oliestaking in Venezuela die langer duurt dan voorzien, de tegenvallende wereldeconomie en dreigende oorlog in Irak, maken de argumenten waar de KLM mee op de proppen komt om de tegenvallende resultaten te verklaren nog een stuk onduidelijker. Al is evident dat ook KLM klem zit tussen lagere opbrengsten en toenemende kosten. ,,Maar als het de afgelopen maanden bij KLM slechter ging dan was dat uit de vervoerscijfers toch echt niet af te lezen. Een stoel naar de VS was bijna niet te krijgen'', zegt Richard Brakenhoff van zakenbank Kempen.

Collega's van hem in de VS zijn dan ook op de gedachte gekomen dat er structureel iets is veranderd in de luchtvaart. Na de aanslagen van 11 september heeft de luchtvaart zich veel moeizamer hersteld dan na de Golfoorlog begin jaren negentig, toen het gezamenlijk verlies in '92 in de luchtvaart 8,1 miljard dollar bedroeg. Begin jaren negentig was de reiziger bereid nog dik te betalen voor een ticket. Die tijd is voorbij. Uren wordt gespeurd – desnoods op internet – naar de goedkoopste prijs voor een ticket. Daarom zullen de inkomsten van luchtvaartmaatschappijen volgens hun onder toenemende druk blijven staan, zelfs als de economie weer aantrekt.

Bovendien wordt de luchtvaart in de optiek van analisten geconfronteerd met te veel ad hoc-beslissingen. ,,Na 11 september werden internationaal barrières en regels geslecht om de luchtvaart er zo snel mogelijk weer bovenop te helpen'', zegt Geert-Jan Hoppers van SNS Securities. ,,Maar zodra het weer wat beter gaat in de luchtvaart valt er met overheden vervolgens niet meer te praten over liberalisering.''

Met spanning wordt uitgekeken naar het monsterverbond in de luchtvaart in de VS dat tussen Delta, United en Continental wordt gesmeed. Toevallig de Amerikaanse partners van Air France en KLM. Het zou de weg vrij kunnen maken voor een Europees verbond tussen Air France en KLM, waarvoor het Europese netwerk op eigen kracht onbetaalbaar dreigt te worden. ,,Maar kostenbesparingen bij allianties worden pas echt mogelijk als je bijvoorbeeld één CEO hebt voor beide bedrijven, één hoofdkantoor en één type vliegtuigen. Dat zie ik niet zo snel gebeuren bij luchtvaartmaatschappijen die toch worden gezien als de nationale trots van hun land'', zegt Hoppers.

Daarnaast duurt het geruime tijd voordat kostenbesparingen uit alliantievorming rendement opleveren. Op korte termijn zal KLM het op eigen kracht moeten doen. Dat kan het bedrijf – ondanks een boeteclaim van Alitalia van 275 miljoen euro – met meer dan een miljard euro eigen vermogen in kas ook.

Alleen Air France en Lufthansa scoren bij een berekening waarbij het eigen vermogen door de langlopende schuld wordt gedeeld beter dan KLM.

Bij concurrent British Airways denkt voorzitter R. Eddington dat als er geen oorlog in Irak komt zijn bedrijf afstevent op een kleine operationele winst. Maar ook die berekening kan morgen in de prullenbak liggen. Zeker met een ingezakte business class, die na de massaontslagen in de City een stuk minder vol zit.

    • Marc Serné