`Clonaid is uit op publiciteit'

Een sekte claimt dat ze kloonbaby's op de wereld heeft gezet. Maar wetenschappers reageren sceptisch. Medisch gezien is kloneren niet aan te raden.

Het Amerikaanse bedrijf Clonaid, gelieerd aan de sekte van de Raelians, zegt sinds dit weekend twee menselijke kloonbaby's ter wereld gebracht te hebben. De laatste daarvan zou in Nederland zijn geboren als kind van een lesbisch paar. De vermeende eerste kloonbaby, `Eve', zag op tweede kerstdag het levenslicht. Volgens de sekte zijn er nog drie mensenklonen op komst.

Onder wetenschappers hebben de mededelingen van Clonaid vooral ongeloof gewekt. Een DNA-test zou uitsluitsel bieden of het bedrijf er werkelijk in geslaagd is om een kloon te maken, maar de (anonieme) ouderparen weigeren medewerking ,,uit angst hun pasgeboren kind te verliezen'. Het klonen van mensen is in Nederland verboden.

,,Zo lang er geen bewijs is, afkomstig van DNA dat is verzameld in een goed gecontroleerde proefopzet moeten we ervan uitgaan dat het niet waar is', reageert ontwikkelingsbiologe prof.dr. Christine Mummery van het Hubrechtlaboratorium in Utrecht vol scepsis. Dat de ouders nu hun medewerking aan zo'n test hebben geweigerd, was volgens Mummery ,,te voorspellen'.

Lachend merkt zij op dat dit ,,een goede truc is om te ontsnappen aan een test die fraude aan het licht zou brengen. Wellicht is er toch sperma aan te pas gekomen, misschien wel van sekteleider Rael zelf.'

Volgens Boisselier, wetenschappelijk leidster van het kloonprogramma bij Clonaid, zijn er in haar laboratorium tien vrouwen geïmplanteerd met een kloonembryo. Vijf daarvan kregen een miskraam, maar de andere vijf zwangerschappen bleven in stand.

Mummery: ,,Ik acht de kans bijzonder laag dat het waar is. Er is geen enkele reden te veronderstellen dat het klonen van mensen makkelijker zou gaan dan lammetjes. Bij het klonen van schaap Dolly bijvoorbeeld was het succespercentage heel erg laag.' Uit dertien zwangerschappen ontstond toen één kloon. Maar zelfs dat was waarschijnlijk een toevalstreffer, want daarna kostte het zeer veel moeite een tweede kloon te produceren. Dat Clonaid nu met tien pogingen vijf succesvolle zwangerschappen heeft bereikt, waaruit bovendien al twee gezonde baby's zijn voortgekomen, is volgens Mummery daarom al ,,uiterst onwaarschijnlijk'.

Het klonen van zoogdieren is een technisch hoogstandje, het slagingspercentage ligt heel erg laag. Voor de procedure zijn om te beginnen honderden `lege' eicellen nodig, dat wil zeggen eicellen waaruit het DNA is verwijderd. Tientallen vrouwen zouden daarvoor hun eicellen moeten doneren. Bij een sekte met toegewijde leden is dat misschien geen onoverkomelijk probleem. Vervolgens worden deze lege eicellen gefuseerd met een lichaamscel van het te klonen individu.

Zo ontstaat een eencellig embryo dat zich moet gaan delen. Dat gebeurt echter lang niet altijd, een groot deel van de potentiële klonen gaat in het `reageerbuisstadium' al verloren. Alleen de embryo's die zich in het laboratorium normaal ontwikkelen, worden in een draagmoeder geplaatst via een normale IVF-procedure. Maar bij klonen heeft het embryo het kennelijk zwaarder te verduren gekregen dan bij een normale IVF-procedure, want veel minder embryo's `slaan aan' in de baarmoeder. Bovendien is het aantal miskramen en geboorteafwijkingen veel hoger. Om die redenen is het hoge succespercentage dat Clonaid claimt onaannemelijk.

Volgens Mummery moeten de uitlatingen van Clonaid vooral gezien worden als verkooppraatjes van een biotechnologiebedrijf met winstoogmerk. ,,Telkens proberen zij weer in het nieuws te komen. Afgelopen zomer presenteerden zij in Japan met veel tamtam een `kloonmachine', in feite niet meer dan een veredelde magnetron. Ze willen de belangstelling van investeerders trekken.'

Prof.dr. Joep Geraedts, klinisch geneticus uit Maastricht, sluit zich daarbij aan. ,,Ik denk dat Clonaid de publiciteit zoekt om klanten te werven. Om je te laten klonen moet je 200.000 dollar op tafel leggen. Ik denk dat de firma wel met klonen bezig is, maar het succespercentage dat zij claimen komt mij zeer onwaarschijnlijk over. Er zijn een heleboel vragen. Het bewijs ontbreekt.'

Maar, áls de claim van Clonaid toch waar zal blijken te zijn? ,,Dan zou dat een forse ethische discussie op gang brengen. Het gaat dan over de efficiëntie en de risico's van het klonen van mensen', zegt professor Mummery. ,,Het klonen wordt nooit 100 procent efficiënt. Zelfs als er één succesvolle menselijke kloon zou zijn geboren, dan zal dat nooit een standaardprocedure worden. Er zullen altijd mismaakte kindjes worden geboren en meestal doen die afwijkingen zich pas voor na de geboorte, zoals ademhalingsproblemen. Dat is anders dan bij IVF, waar de embryo's zich niet goed innestelen en er heel vroege miskramen voorkomen. Maar bij klonen zien we late afbrekingen van de zwangerschap en hoge kans op ernstige lichamelijke afwijkingen. Dat maakt dat klonen op wetenschappelijke gronden verboden zou moeten blijven.'

Het idee dat klonen een techniek zou zijn voor het maken van een edel ras van replica's van filmsterren en presidenten is bezijden de waarheid. De kans is groter dat mensenklonen snel verouderende probleemkindjes zijn met aangeboren defecten.

Wat zeggen de verkiezingsprogramma's?

Over Klonen

VVD

"Morele keuzes op het terrein van biotechnologie dienen te worden gemaakt door de zorgvuldige afweging van de voordelen tegen de nadelen. Op basis van de huidige inzichten kan therapeutisch klonen worden toegestaan, reproductief klonen daarentegen niet."

PvdA

"Reproductief klonen van mensen wordt verboden. Onderzoek naar therapeutisch klonen door middel van embryonale celkern-transplantatie, om te voorzien in lichaamseigen weefsels en organen, wordt onder voorwaarden toegestaan. (...) Omdat de technologische ontwikkelingen in hoog tempo doorgaan, ontstaan telkens nieuwe vragen. (...) Op vragen over transplantatie van dier op mens en over therapeutisch klonen van mensen zijn alleen tijdelijke antwoorden te geven."

SP

"Reproductief klonen wijzen we zonder meer af. Therapeutisch klonen – het klonen van stamcellen ten behoeve van onderzoek, orgaankweek en de ontwikkeling van therapieën (zoals hersencellen bij de ziekte van Parkinson of hartspiercellen bij een hartinfarct) – kan medisch een belangrijke vooruitgang betekenen. Daartegen bestaat – onder strikte voorwaarden geen bezwaar."

SGP

"Het klonen van mensen en dieren – zowel reproductief als therapeutisch – doet geen recht aan de eigenheid en de identiteit van het schepsel en dient nationaal en internationaal streng verboden te blijven. Nog afgezien van de onnatuurlijke wijze van voortplanting, de infectierisico's bij de ontvanger en identiteitsbeïnvloedende eigenschappen van het donormateriaal."

De andere partijen nemen in hun verkiezingsprogramma's geen standpunt in

over klonen.

NRC Handelsblad 070103