Bush paait vooral de beurs met stimuleringsplan

De niet-rijken komen er bekaaid van af met het `Plan voor Banen en Groei' dat de Amerikaanse president Bush deze week lanceert. Maar beleggers zijn dik tevreden. Eventjes althans.

De binnenlandse economie heeft zijn vader de politieke kop gekost. Dat zal de huidige president Bush in 2004 niet overkomen. Met zijn politieke meesterbrein Karl Rove heeft hij een plan uitgewerkt dat zorg uitstraalt voor de middenklasse en tegelijk de belangrijke donoren die meer dan een miljoen verdienen opnieuw het meeste toeschuift.

Het Witte Huis heeft inmiddels zo veel van het plan bekendgemaakt dat de discussie erover is geopend, hoewel de president vanmiddag de details pas zou bekend maken tijdens een lezing voor de zakenwereld van Chicago. In de publiciteitsoorlog met de Democraten heeft het Witte Huis alvast een voorsprong genomen door steeds iets eerder met lekken en ideeën te komen.

Het fascinerende van het plan, dat steeds is aangekondigd als `Plan voor Banen en Groei', is de ideologische helderheid. Deze president wil minder overheid en meer ruimte voor particuliere rijkdom, voor wie slaagt. Als de rijken meer te besteden krijgen zullen zij investeren en zo de groei op gang brengen die banen creëert, voor iedereen.

`Trickle down economics' heet dat. Met gemiddelde voordelen voor een middenklasse-gezin maskeert het Witte Huis dat de vele miljoenen die werken maar niet kunnen rondkomen ieder voordeel aan hun neus voorbij zien gaan. Het Tax Policy Center (waarin The Brookings Institution en het Urban Institute samenwerken) becijferde dat Amerikanen die nog geen 10.000 dollar verdienen in 2003 gemiddeld zegge en schrijve zes dollar beter worden van de voorstellen van president Bush. Wie meer dan een miljoen verdient gaat er gemiddeld 45.000 dollar op vooruit.

Volgens het Institute zal het naar voren halen van de voor 2006 geplande verlaging van de inkomstenbelasting voor 70 procent ten goede komen aan de 5 procent hoogste inkomens. De laagste 80 procent krijgen 6,5 procent van wat er verdeeld wordt. Het naar voren halen van de voor 2004 aangenomen belastingverlaging heeft soortgelijke effecten.

Het `compassionate conservatism', dat met het oog op de presidentsverkiezingen van 2004 weer van stal wordt gehaald, heeft in wezen geen boodschap aan deze sterke en groeiende ongelijkheid in levensstandaard. Maar de president moet wel een meerderheid in beide Huizen van het Congres halen. Nu ook gematigde conservatieven als John McCain hebben gezegd dat verdere belastingverlagingen de verhoudingen niet te ver scheef moesten trekken, is het Witte Huis gedwongen de sociale flanken in te dekken.

Vandaar dat Witte Huis woordvoerder Ari Fleischer gisteren met wervende maar vooralsnog oncontroleerbare cijfers kwam over de grote groepen die zouden profiteren van de som der plannen. 46 miljoen echtparen zouden in 2003 gemiddeld 1.716 dollar terugkrijgen; 34 miljoen families met kinderen zouden 1.473 dollar beter af zijn en 13 miljoen bejaarde belastingbetalers mogen rekenen op een belastingvoordeel van 1384 dollar.

Het `sociale' argument dat brede lagen van Amerikanen profiteren van onbelaste dividenden ging in rook op toen gistermiddag de eerste commentaren loskwamen die er op wezen dat de miljoenen Amerikanen die hun spaargeld de afgelopen jaren in zogenaamde 401K beleggingsrekeningen zagen verdampen toch al zijn vrijgesteld van dividendbelasting. Het voordeel gaat dus naar de individueel beleggende Amerikanen.

Het verder toenemend begrotingstekort is de president maar in beperkte mate een zorg. Sterker nog, het is de stok waarmee hij het Congres slaat. Minder uitgeven, dames en heren, let toch op het begrotingstekort! Door de belastinginkomsten verder terug te dringen – de economie heeft daar al het nodige aan gedaan dwingt Bush Congresleden die aan fiscale prudentie hechten eigenhandig te snijden op allerlei federale programma's. Het Witte Huis kijkt glimlachend toe.

De wegens onvoldoende zendingsdrift heengezonden minister van Financiën Paul O'Neill droomde destijds van het afschaffen van alle belastingen. Geen absurde gedachte voor dit Witte Huis, maar de ploeg in de cockpit is er te verstandig voor. Het zou onnodig commotie geven. Maar de koers is helder. Men maakt van de relatieve economische malaise gebruik met een keynesiaans klinkend plan. In werkelijkheid wordt de ultraconservatieve agenda versneld afgewerkt.

Washington wordt vanuit het Witte Huis op maat gesneden. Hoe minder federale overheid hoe beter. Met één grote uitzondering: de nationale veiligheid. Daar wees de econoom James Galbraith, hoogleraar aan de universiteit van Texas in Austin, gisteren op tijdens een bijeenkomst van de New America Foundation in Washington. Niemand weet precies hoeveel een oorlog tegen Irak gaat kosten, zei hij, maar het raketschild waar de regering-Bush hard aan bouwt gaat 1.000 miljard dollar kosten, evenveel als een heel krijgsmachtonderdeel.

Galbraith: ,,We leven in een oorlogseconomie. Alle binnenlandse programma's worden besnoeid om bewapening en beveiliging te bekostigen. Dat gaat ten koste van Medicare, de kwaliteit van het leven. Bij ons in Texas wordt de enige niet-Japanse docent Japans op straat gezet. Waar is dat goed voor? Afschaffing van de dividendbelasting is hoogstens een `feel good'-voorstel voor de beurs, maar de crisis in financiering van de staten en lokale overheden wordt niet aangepakt en de economie nauwelijks gestimuleerd.''

De beurs kon gisteren zijn oren inderdaad niet geloven en reageerde met een ongebruikelijk forse stijging op de eerste dag na de kerstvakantie. Het Witte Huis voorspelde stijging van de koersen met 10 procent. Maar 's middags kwamen ook de bedenkingen op gang. Weinig analisten zagen het blijvend stimulerend effect van de afschaffing van de dividendbelasting, en vooral niet op de korte termijn waarop de economische groei weer leven in geblazen moet worden.

Voorlopig heeft president Bush de microfoon. De dagen van de oneerlijke dubbele belasting van dividend-inkomen zijn geteld. De economie wordt gestimuleerd en dat levert banen op. Zijn plan is goed voor de economie op korte én lange termijn. Maar voorlopig staan 800.000 Amerikanen zonder baan sinds 28 december zonder uitkering aan het nieuwe jaar te wennen.