Jenufa

Weinig verhalen zijn gruwelijker dan dat van Leos Janáceks opera Jenufa. Ongehuwd meisje krijgt kindje van foute man, stiefmama vreest sociaal gezichtsverlies in de dorpsgemeenschap en schuift de zuigeling 's nachts stiekem onder het ijs van de rivier.

In de deze week verschenen live-opname van Jenufa die Bernard Haitink in zijn laatste jaar als muzikaal leider van de Royal Opera House in Covent Garden realiseerde, zinderen en broeien de onderhuidse spanningen vanaf de harteklop-achtige prelude met een wervelende, diep in oor en ziel krassende ambiguïteit. Maar niet alleen orkestraal, ook vocaal benadert Haitinks Jenufa het ideaal. Dat begint al bij de onovertroffen bezetting van Kostelnicka Buryjovka (stiefmoeder) door de Duitse sopraan Anja Silja ooit een gevierd Wagner-sopraan, nu een evenzo gevierd vertolkster van feeksenrollen als Herodias in Richard Strauss' Salome, onlangs bij de Nederlandse Opera.

Als Kostelnicka maakt Anja Silja zowel die twijfels en woede als onzekerheid en vrees tastbaar, bijvoorbeeld in haar aria in de eerste akte. Die klinkt hier in een onbekende, lange versie, omdat niet voor de gebruikelijke editie werd gekozen, maar voor de originele versie van de wereldpremière uit 1908. Gevolg is dat het gedrag van stiefmama iets beter invoelbaar wordt, en Jenufa nóg meer een sociaal muziekdrama.

Ideaal is ook de bezetting van de titelrol door de Finse sopraan Karita Mattila. Zij vertolkt de haast verstikkend aangrijpende, in het Ave Maria uitmondende scène (akte 2) met een kippenvel veroorzakende combinatie van vocale perfectie en daarin meetrillende ontreddering. Iets minder overtuigend is tenor Jerry Hadley, vorige maand bij de Nederlandse Opera nog te beluisteren in de titelrol van Mozarts La clemenza di Tito, als een érg rauwe en ruwe Steva. Menselijker en aangrijpender is Jorma Silvasti als de goede broer Laca, voor wie Jenufa uiteindelijk kiest.

Nog versterkt door de directe aansprekendheid van de live-opname, is dit een zeldzaam indringende Jenufa, waarbij de plooiing van de melodieën orkestraal en vocaal zeer nauwgezet zijn afgestemd. Overkoepelend leidt dat van begin tot eind tot een interpretatie van overstelpende emotionaliteit.

Jenufa: Erato 0927 45330-2)

    • Mischa Spel