Een wonderdokter zonder poeha

Even opmerkelijk als de opmars van schaatser Ralf van der Rijst – vijfde bij zijn debuut op de Europese kampioenschappen allround – is de rol van zijn coach, Wim den Elsen, de `wonderdokter' uit Zoeterwoude.

,,Hij leest je eerst: hij kijkt hoe je traint, hoe je rijdt, en dan gaat hij met je aan de slag. Hij is geen trainer die zegt, `dit is mijn programma en zo gaan we het doen'. Hij levert maatwerk.''

In een notendop schetst Ralf van der Rijst – in Heerenveen met zijn vijfde plaats een meer dan succesvolle EK-debutant – de werkwijze van schaatscoach Wim den Elsen. De 25-jarige Woerdenaar die zich twee weken geleden bij de NK allround in Assen uit de anonimiteit schaatste en zich plaatste voor het EK, geeft zijn trainer alle krediet voor zijn opmerkelijke opmars naar de top: ,,Hij heeft mij hard laten schaatsen.'' Gepaste trots bij de trainer: ,,Niemand kon het eruit halen bij Ralf.'' Maar de `wonderdokter', zoals de coach uit Zoeterwoude wel eens werd genoemd, flikte het.

Blij als een kind was Den Elsen (54) vrijdagavond na de rit op de vijf kilometer van Van der Rijst. Nadat de schaatser over de finish was gegleden, ving de coach hem uitbundig op om in een uitrijrondje in de feestvreugde te delen: halverwege het EK, na de 500 en de 1.500 meter, bezette Van der Rijst al de zevende plaats en was er zicht op een nog hogere klassering. Allebei zwaaiden ze naar het publiek. Met de blik op de stopwatch namen ze op de bank op het middenterrein de tussentijden door. De interim-bondscoach kneep in het gespierde bovenbeen van zijn pupil. Goed gedaan, jongen. Zo zat hij het afgelopen halfjaar ook menig keer naast Bob de Jong, die net als Van der Rijst bij TVM moest vertrekken en bij Den Elsen weer begon aan de weg terug naar de top. Den Elsen sleurde De Jong uit het diepe post-olympische dal en zette Van der Rijst beter op zijn schaatsen. ,,Hij is meer ontspannen op het rechte eind'', zegt de coach. ,,Daar hebben we ook hard aan gewerkt, net als aan zijn conditie en zijn snelheid.''

Ook voor Den Elsen was het een aangename verrassing dat Van der Rijst zich plaatste voor het EK. De afgelopen week zou de coach met vakantie gaan, van vorige week zondag tot en met gisteren. Maar omdat Van der Rijst graag wilde dat Den Elsen hem voor en tijdens het EK zou coachen – ook al trad de schaatser na het NK toe tot de commerciële ploeg van Ingrid Paul – veranderde de trainer zijn plannen en ging hij een week eerder met vakantie, direct na de NK allround in Assen. ,,Ralf vond dat we het samen af moesten maken.''

Zelf mislukte Den Elsen als schaatser. Hij reed op de langebaan en maakte zeven jaar deel uit van de nationale shorttrackploeg. ,,Maar het rendement dat ik uit mezelf haalde vond ik te laag.'' Twintig jaar geleden maakte een kniebreuk een einde aan zijn carrière als actief schaatser. Hij pakte een studie fysiologie op en ging aan de slag als juniorentrainer in het gewest.

De man die vanuit Den Haag bijna 35 schaatsers (onder wie Bart Veldkamp, Ben van der Burg, Gianni Romme, Martin Hersman en Jeroen Straathof) aan de diverse kernploegen leverde, beleefde in stadion Thialf het hoogtepunt in zijn carrière. Voor het eerst in al die jaren stond hij als coach op het ijs tijdens een groot internationaal toernooi. ,,Je kan zien dat hij van alle kanten geniet'', zei Gianni Romme zaterdag na afloop van de 1.500 meter. ,,Hij heeft een smile van oor tot oor op z'n gezicht. Ik vind het geweldig voor hem. Dit is de kroon op zijn werk en hij verdient het ook, want al zo lang doet hij zijn werk in de anonimiteit van het gewest.'' Ook Den Elsen beschouwt het als een blijk van waardering dat hij van de schaatsbond als gewestelijke trainer bij het EK Van der Rijst terzijde mag staan.

Romme heeft iets met Den Elsen, zoals de coach een bijzondere band heeft met de nieuwe Europese allroundkampioen. Den Elsen geldt als de ontdekker van de man uit Made. Het oog van Den Elsen viel destijds op een vreemde combinatie van tijden, gereden door een zekere junior die Romme heette: 4.34 minuut op de 3.000 meter, erg snel, en 46 seconden op de 500 meter, ronduit traag. ,,Daar wilde ik meer van weten'', zegt Den Elsen. ,,Van de voorzitter van zijn vereniging hoorde ik dat het om een hele enthousiaste kerel ging. Ik sprak z'n trainer en ook die had er geen moeite mee als hij naar het gewest zou gaan. Maar het bestuur van het gewest vond het maar niks. Ze gingen akkoord met zijn komst, maar ik moest wel de volle verantwoordelijkheid voor hem nemen. Als junior C kwam Gianni in de selectie.'' Ook de C-junioren pakt Den Elsen al stevig aan. ,,Hoewel je moet oppassen voor overtraining op die leeftijd.''

Vijftien was Romme toen Den Elsen hem wegplukte bij zijn ijsclub en lid maakte van de gewestelijke selectie met als standplaats Den Haag. ,,Ik wil een groot schaatser worden en ik doe alles wat daarvoor nodig is'', sprak de schaatser bij hun kennismaking. Romme nu: ,,Ik heb alles van hem geleerd als het om schaatsen gaat.'' Bloedfanatiek en maf van het schaatsen noemt hij zijn oude coach. ,,Ik vraag me af waar hij de energie vandaan haalt.'' Naast zijn werk als bouwkundig medewerker verantwoordelijk voor het onderhoud van gebouwen van het ministerie van Defensie – een baan van 48 uur per week – spendeert Den Elsen 25 onbezoldigde uren aan het schaatsen.

Toen Romme in 1995 van het gewest promoveerde naar de kernploeg van Henk Gemser, was hij er met Jeroen Straathof en Martin Hersman – ook afkomstig uit het gewest Zuid-Holland – voorstander van dat Den Elsen de assistent van de Friese coach zou worden. Maar Gemser opereerde liever alleen. Ook het plan om met Straathof, Hersman en Romme een commerciële ploeg te beginnen, in 1996, sneuvelde. En zo bleef de regio het werkterrein van Den Elsen.

,,Een zekere component voor de sporter is dat Wim den Elsen er altijd voor hen is'', zegt Henk Gemser, oud-schaatscoach en voor de televisie co-commentator naast Mart Smeets. Dat hij in 1995 bij zijn aanstelling als coach van de nationale mannenploeg Den Elsen niet als assistent wilde hebben, had niks met de persoon te maken, verduidelijkt Gemser. ,,Ik had gewoon geen behoefte aan een assistent.'' Hij leerde Den Elsen kennen als ,,heel standvastig, iemand die zijn schaatsers goed kan motiveren, veel zelfvertrouwen geeft en ze in een collectief weet te brengen: allemaal eigenschappen die nodig zijn om goed te kunnen presteren''.

Den Elsen ziet zichzelf als een schaker: in plaats van stukken zet hij schaatsers op de juiste plaats. De ontwikkeling van een schaatser is in zijn visie een aaneenschakeling van zetten. Van de schaatsers die zich aan zijn regime onderwerpen, probeert hij zelfstandige individuen te maken, ,,die zichzelf, hun prestaties en de informatie die ze krijgen kritisch kunnen beoordelen''.

Veel jongens die bij hem schaatsten zijn het trainersvak ingerold. De meest succesvolle is Orie, die vorig jaar bij SpaarSelect de Amerikaan Peter Mueller opvolgde. Orie was enige tijd de assistent van Den Elsen, voordat hij via TVM (als assistent van Geert Kuiper) bij de ploeg van Romme en Wennemars de functie van hoofdcoach aanvaardde. ,,Jac heeft bepaalde trainingsvormen van mij gemoderniseerd'', zegt Den Elsen. Nog steeds wisselen ze van gedachten over het vak. ,,Ik praat veel met Willem'', zegt Orie. ,,Technisch is hij heel goed. Hij is erg gedreven en het is een man die geen onzin vertelt.''

Trots is Den Elsen dezer dagen niet alleen op Van der Rijst. Ook op Orie, die de Europese kampioen (Romme) en nummer drie (Mark Tuitert) afleverde. En vanzelfsprekend op Romme. Nooit beleefde Den Elsen een internationaal succes van zijn voormalige pupil van zo nabij. ,,Wat ik denk als ik dat allemaal zie? Dat er ook een stukje werk van mij ligt.'' Een foto die twee weken geleden bij het NK werd gemaakt, vat het rijke schaatsleven van Den Elsen mooi samen. Naast elkaar en breed lachend gaan Den Elsen, Romme, Orie en Van der Rijst over het ijs.

Stilletjes hoopt Den Elsen dat zijn avontuur in Thialf een passend vervolg krijgt, in maart, met stayer Bob de Jong bij de WK afstanden in Berlijn. Weer verschijnt een royale glimlach op het gezicht van Wim den Elsen, coach zonder poeha. ,,Ik zou het graag doen.''