Oud en nieuw voorbeeldig versmolten

De gemakkelijkste, lucratiefste en veiligste manier om nieuwe gebouwen in het oude Amsterdam neer te zetten, is ze sprekend op hun omgeving te laten lijken. Gemakkelijk, omdat een architect niet lang hoeft na te denken hoe hij de gevels van het gebouw moet maken. Goed kijken naar de naburige panden volstaat. Lucratief, omdat de makelaarspraktijk leert dat kopers meer willen betalen voor een gebouw dat oud en vertrouwd lijkt dan voor een onversneden nieuwerwets ding. En veilig, omdat plaatselijke politici en, in mindere mate, de commissie Welstand en Monumenten vrijwel nooit bezwaar maken tegen een ontwerp dat is aangepast aan zijn omgeving, terwijl ze over een nieuw, experimenteel gebouw in de oude binnenstad nog wel eens hun veto willen uitspreken.

Om al deze redenen kent Amsterdam de laatste jaren een hausse aan super-aangepaste nieuwe gebouwen. Hierbij gaan architecten steeds verder. Probeerden ze halverwege de jaren negentig nog een eigen draai aan hun neotraditionalistische nieuwbouw te geven, de laatste jaren schrikken ze niet terug voor exacte stijlkopieën. Zo is de gevel van Kromboomssloot nummer 12 van Buro de Binnenstad niet te onderscheiden van een echt 18de-eeuws pand. En onlangs verscheen in de Tichelstraat een rijtje nieuw-oude woningen, waarvan de gevels eeuwenoud lijken.

Het is moeilijk om bezwaren te verzinnen tegen zulke architectuur. Gelovigen in een Zeitgeist die ons iets dicteert, keuren de nieuw-oude architectuur af omdat deze niet eigentijds is. Maar wie niet gelooft in zulke geesten, kan er niet veel tegen hebben. Integendeel, er is zelfs wel wat voor te zeggen. Terwijl mislukte, opzettelijk onaangepaste nieuwbouw zoals Ben van Berkels winkelcentrum De Kolk uit 1996 voorbijgangers al jarenlang telkens weer inwrijft hoe verschrikkelijk moderne architectuur kan zijn, is men bij namaak-oude gevels al gauw vergeten dat het om nieuwbouw gaat. Super-aangepaste architectuur baart geen opzien, maar stoort ook nooit. Het enige bezwaar ertegen is dat het kunstzinig gezien weinig bevredigend is. Zoals een kunstenaar die getrouw werkt in de stijl van Rembrandt of Mondriaan weinig kans maakt op erkenning als groot kunstenaar, zo zal een architect die nu nog een nieuw 18de-eeuws grachtenpand bouwt niet de architectuurgeschiedenisboeken halen.

Toch bestaan er nog wel architecten die in Amsterdam meer willen dan imiteren. Zo hebben FARO architecten de plaatselijke bouwtraditie voorbeeldig versmolten met eigentijdse architectuur in de nieuwe `Houtsma Loods', een complex aan de Hoogte Kadijk dat een kantoorgebouw en twaalf studentenwoningen omvat. Beslist van deze tijd is bijvoorbeeld het gebruik in het kantoordeel van een omhulling van cortenstaal, het bruin-roestige staal dat architecten tegenwoordig vaak en graag gebruiken.

Ook eigentijds is het minimalisme van de Houtsma Loods. Het kantoor is een platte doos, waarvan de glazen zijde uitkraagt en is voorzien van een strakke, mooi gedetailleerde glazen gevel – uitkragingen zijn trouwens ook een kenmerk van de architectuur van nu. Ook de twaalf studentenwoningen zijn ondergebracht in twee dozen van rood baksteen die op hun kant zijn gelegd. Simpele, wit omlijste gaten die vrolijk in de gevel verspringen, doen dienst als ramen.

Maar tegelijkertijd zijn beide bouwdelen aangepast aan de omgeving. De natuurstenen basis en de kleine kroonlijst van de studentenhuizen zorgen voor verwantschap met oude Amsterdamse huizen met hun traditionele driedeling. Een smalle steeg tussen de twee doosjes die leidt naar de ingangen van de woningen, is een ander typisch oud-Amsterdams element in de Houtsma Loods. Het kantoordeel sluit met zijn roestbruine kleur en robuuste voorkomen aan op de naburige historische werf aan het water van de Nieuwe Vaart. Door de metalen schuifdeuren en de plankenstructuur van de gevels lijkt het kantoor op een bijna Las Vegas-achtige manier op een oude houten schuur.

De architecten van FARO hebben zich niet beperkt tot het ontwerpen van een mooi eigentijds aangepast exterieur. De studentenwoningen zijn weliswaar niet meer dan ze moeten zijn – kamers met een keukenblok en een badcel – maar de bewoners kijken aan de achterkant uit op het met mos en planten begroeide groene dak van het kantoordeel. Bovendien hebben ze een dakterras tot hun beschikking.

De kantoordoos bevat op de begane grond een archiefruimte en een garage die geperforeerde gevels hebben gekregen. Hierdoor stroomt 's avonds het licht naar buiten, zodat het bovenliggende kantoor lijkt te zweven. Ook het zakelijke interieur van het kantoor zelf biedt een verrassing. Hier zorgt een golvend, door M3 ontworpen gordijn van blauwe, groene en witte stroken kunststof voor een onverwachte zwierigheid in een gebouw waarin de rechthoek overheerst.

Gebouw: Houtsma Loods, Hoogte Kadijk 171-175 Amsterdam. Architect: FARO architecten. Opdrachtgever: De Principaal / Woonstichting De Key. Bouwkosten: €3.170.000,-. Oplevering: 2002.

    • Bernard Hulsman