Niets te bewijzen

Naar aanleiding van mijn commentaar op de uitspraken van de paus dat God zich van de wereld zou hebben afgewend, stromen nog dagelijks de reacties binnen. Het gaat blijkbaar om een theologische probleem dat veel mensen bezig houdt. Alleen van moslimkant ontving ik geen reacties.

Allereerst is daar de vraag of de woorden van de paus juist zijn geïnterpreteerd. Ik ben zo vrij in te gaan op een kerstkaart van de katholieke theoloog prof.jhr.dr. F.A.M. Alting von Geusau. Hij meent dat mijn parafrase onjuist is. ,,De oorsprong van het gevoel van verlatenheid is niet `omdat God zich niet meer vertoont', maar omdat de mens van zich van God heeft afgekeerd'', schrijft hij. Ik heb de oorspronkelijke tekst van de paus er nog eens op nagelezen en ik proef daarin toch een zeker verwijt aan God. Wat mij trouwens in zulke reacties nog het meeste opvalt, is de gewoonte om al het mooie en goede in de wereld aan God toe te schrijven, terwijl de mens voortdurend verantwoordelijk wordt gehouden voor al het slechte en het lelijke. Dat lijkt mij net zo onredelijk als het goddelijk eerbetoon in de sport. De winnaar dankt God voor de overwinning, maar de sukkel die alleen maar tweede is geworden, heeft dat helemaal aan zichzelf te wijten.

Dan is er de kwestie van de verschrikkelijke leegte, die met de dood in het vooruitzicht wordt gesteld. Willem Jan Otten meent dat ik die leegte als een feit voorstel, maar dat is natuurlijk onzin. De notie dat er na de dood niets is, is evenzeer een geloof als het geloof in het hiernamaals, dat besef ik heel goed. Er valt hier niets te bewijzen. Wel lijkt me het geloof in een hiernamaals aanzienlijk minder plausibel dan het geloof dat er straks niets is. Ik zou het liever ook anders willen, ik zou er wel voor voelen om straks mijn kinderen in een tweede leven terug te zien, maar ik wil mijzelf niets wijs maken. Bij de tegenwerpingen van Willem Jan Otten moet ik altijd denken aan een opmerking van Wim T. Schippers, die eens tegen de katholiek Herman Hofhuizen zei: ”Je zult straks nog vreemd opkijken als er helemaal geen hiernamaals blijkt te bestaan!”.

Ten slotte de belangrijkste vraag, die naar de zin van het lijden. ,,Wie Christus aan het ziet lijden aan het kruis en meent dat daar iets zinvols gebeurt, kan zich ook wel voorstellen dat joden moeten sterven in de gaskamers,'' schreef ik. Willem Jan Otten meent dat men zoiets de huidige paus – ,,met zijn verzetsverleden'' – niet mag voorhouden. Nu valt het met dat verzetsverleden van de huidige paus wel mee. Ik wil zijn inspanningen niet kleineren, maar er zijn in de oorlog heel wat mensen geweest die aanzienlijk moediger zijn geweest dan de Heilige Vader van dit ogenblik.

Mensen die, zoals Willem Jan Otten, hun kinderen christelijk laten dopen, moeten beseffen dat zij daarmee hun kinderen een plaats geven in een instituut met een eeuwen oude antisemitische traditie. Ongetwijfeld bedoelen veel christenen het goed, maar het valt mij telkens weer op hoe weinig benul zij hebben van hun eigen geschiedenis en van de aberraties die daaruit zijn voortgekomen.

Max Pam is medewerker van NRC Handelsblad.

    • Max Pam