Marsalis

Wynton Marsalis, die 13 januari in het Amsterdamse Concertgebouw optreedt met zijn Lincoln Jazz orchestra, begon als tiener-trompettist in een late editie van Art Blakey's Jazz Messengers. Nog voor zijn twintigste had hij een eigen platencontract met Sony, waarvoor hij naast pure jazz ook Bach en Bartók speelde. Het was een tweesporenbeleid waarin alleen klarinettist Benny Goodman hem voorging. In '84 kreeg hij twee Grammy's, één als leider van een kleine jazzband, de ander als klassiek solist. Gaandeweg werd hij ook muziekprogrammeur, -pedagoog en -ideoloog, met de uitgesproken mening dat jazz als `black classical music' evenveel respect verdiende als de westerse klassieke muziek.

Marsalis had een haat-liefde verhouding met Miles Davis, die volgens hem zijn jazz-ziel aan de rock verkwanselde, en met zijn eigen band ging hij terug tot aan de vroege Louis Armstrong. Zijn bewondering voor Duke Ellington bleek tijdens een Ellington-week in '99 in het Amsterdamse Concertgebouw. Daar presenteerde hij met zijn Lincoln Jazz Orchestra ook zijn eerste grote eigen werk, de drie uur durende concertante jazz-opera Blood on the Fields. Hij kreeg er de Pulitzer Prize voor, de eerste voor een jazz-compositie. Op zijn 35ste deed Marsalis waar Ellington pas veel later aan begon: suites schrijven voor modern ballet. Zijn Jazz: 6 Syncopated Movements en Jump Start – The Mastery of Melancholy verschenen samen op een Sony-cd. Zijn jazz-lijn vervolgde hij met The Midnight Blues dat op Columbia verscheen, net als zijn andere pure jazzproducties.

Waarom Marsalis' nieuwste compositie All Rise, twaalf `Movements' van gemiddeld negen minuten, verschenen is op Sony Classical wordt bij beluistering niet helemaal duidelijk. Want al staan er op deze dubbel-cd met o.a. de Los Angeles Philharmonic zeker passages die verwijzen naar klassieke muziek, met name die van Igor Stravinsky, de citaten uit het (klassieke) jazzrepertoire zijn minstens even talrijk. Met name stukken als Expression Local en Saturday Night Slow Drag, beide op plaat 2, zullen bij geen enkele jazzfan op al te veel weerstand stuiten.

Of ze verrast zullen worden is een andere vraag; er zit veel Duke Ellington in. Ook de voorzang van alt Cynthia Hardy en de respons van een groot koor in het slotdeel I Am (Don't you run from me) klinken vertrouwd voor wie Ellingtons Sacred Concerts hoorde. De grootste verrassing van dit merkwaardige werk met vleugen romantiek en minimalisme, zijn de verwijzingen naar de tango en Braziliaanse samba-muziek. Een latin lover was Marsalis nooit.

Het flardje dixieland dat All Rise na zeven kwartier afsluit maakt veel duidelijk: Marsalis werd geboren in New Orleans, geografisch kruispunt en smeltkroes van culturen. Bij zijn stadgenoot Louis Armstrong leidde dat tot enerverende jazz met inmiddels klassieke status. Bij Wynton Marsalis, de beheerste alleskunner, kan het na ruim twintig jaar nog steeds alle kanten uit. Op All Rise zijn drie koren te horen. Wordt het de volgende keer een jazz-mis?

Wynton Marsalis: All Rise (Sony Classical S2K 89817)

    • Frans van Leeuwen