Joods communisme 3

Over het artikel `De realiteit van een hersenspinsel' van André Gerrits (W&O, 21 dec.) een drietal opmerkingen:

1. Niet alleen binnen de communistische beweging, maar in de hele arbeidersbeweging speelden mensen van joodse afkomst een vooraanstaande rol. Dat geldt zowel voor Oost- als West-Europa en evenzeer voor landen als Noord-Amerika en Zuid-Afrika.

2. Het `joodse communisme' wordt ontmythologiseerd en als realiteit `ontdekt', maar dit kan slechts gelden voor hen die zich onvoldoende in de geschiedenis van de arbeidersbeweging hebben verdiept.

3. Het artikel ontbeert een klassenbenadering van het fenomeen `joods communisme'.

Gerrits had ook een artikel kunnen schrijven over `de mythe van het joodse kapitalisme' en dit hersenspinsel eveneens als realiteit kunnen `ontdekken'. Deze `mythe' is evenzeer door de nazi's in stelling gebracht. Ze probeerden daarmee een socialistisch imago te creëren en zo door te dringen in de arbeidersklasse. Heeft Gerrits een gelijkluidende cultuurhistorische verklaring voor het `joodse kapitalisme' en het `joodse communisme'?

De realiteit is dat binnen de joodse bevolking scherpe klassentegenstellingen zichtbaar waren, ook in Nederland. Er was aan de ene kant sprake van een joodse bourgeoisie, van handelslui, fabrikanten en bankiers, en aan de andere kant was er een omvangrijk joods proletariaat. Dit proletariaat vormde de basis voor een meer dan proportionele toeloop van joodse mensen naar de arbeidersbeweging. Voor velen van hen speelde hier ook mee de oplossing van het `joodse vraagstuk'. De arbeidersbeweging verdedigde de emancipatie, de staatsrechtelijke gelijkstelling van de joden en, eventueel, hun assimilatie.

Deze oplossing stond diametraal tegenover die van het zionisme. Deze stroming, vooral voortkomend uit de joodse bourgeoisie, poogde de joodse ingezetenen van de massa van de bevolking te isoleren en op Israël te oriënteren. Deze politiek had en heeft funeste gevolgen. Ze verzwakte het (joodse) verzet in de donkere jaren dertig en ook tijdens de oorlog. Zou bij een overwegend succes van het zionisme de Februaristaking hebben plaatsgevonden? De huidige toestand in het Midden-Oosten velt een zeer negatief oordeel over het zionisme.

In feite zijn zionisme en anti-semitisme keerzijden van dezelfde medaille. Objectief versterken ze elkaar: het zionisme verzwakt het verzet tegen het anti-semitisme en het anti-semitisme werd gebruikt in de zionistische propaganda. Als door sommige (zionistische) historici, zoals Gerrits stelt, de holocaust als onvermijdelijk sluitstuk van een eeuwenlange anti-joodse traditie wordt gezien, rijst de vraag in hoeverre het zionisme de krachten heeft verzwakt die de holocaust mogelijk hadden kunnen voorkomen.