Hyperactieve politici belagen de kiezer

De campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen is begonnen. Alles mag om de aandacht te trekken van de `van hun ankers losgeslagen' kiezers. Van debatten tot aan `schijnwerperactiviteiten'.

Vanaf vandaag barst de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen op 22 januari bijna letterlijk los. De komende drie weken zal het kiezerspubliek de indruk krijgen dat niet alleen de lijsttrekkers maar álle kandidaten voor de Tweede Kamer voortdurend en overal tegelijkertijd aanwezig zijn. Op pleinen van dorpen en steden, in winkelcentra, in fora, op radio en televisie, in kranten of onderweg in een campagnebus. Wie de agenda's van de politieke partijen bekijkt, ziet dat Nederland een ADHD-campagne kan verwachten. Net als kinderen die aan deze `Attention Deficit Hyperactivity Disorder' lijden, worden de politici hyperactief om zoveel mogelijk de aandacht te trekken van de kiezer.

Het CDA is met circa 200 debatten, bijeenkomsten, spreekbeurten en toespraken tot 22 januari zowat alomtegenwoordig en in ieder geval het meest actief van alle partijen. Maar zelfs een partij waarvan dat mogelijk minder voor de hand zou liggen als de ChristenUnie ontplooit een campagneoffensief met ruim zestig van dit soort activiteiten. Plus nog twee gebedsbijeenkomsten, maar dat is passend voor een partij die hoopt het opperwezen als Lijstduwer krijgen. De SGP vertrouwt overigens kennelijk nog meer op die Lijstduwer want behalve twee gebedsbijeenkomsten organiseren Bas van der Vlies en de zijnen slechts 14 bijeenkomsten met de achterban.

De slotfase die de campagne vandaag ingaat, is misschien ook wel zo heftig omdat deze eindsprint bij de historische verkiezingen van mei vorig jaar uitgebleef. Na de moord op Fortuyn op 6 mei legden immers alle partijen uit piëteit hun activiteiten stil. Het lijkt wel of alle campagneleiders dat nu met verdubbelde energie willen compenseren.

Aan de andere kant heeft juist het electoraal succes van Pim Fortuyn het relatieve belang van ,,activiteiten in het land'' bewezen. De vermoorde leider voerde voornamelijk campagne via de televisie. Wat dat betreft volgen zijn politieke erfgenamen van de Lijst-Pim Fortuyn hun voorman na: de LPF, die tussen de 1,4 en 2 miljoen euro in de campagnekas heeft, schijnt vooral veel reclamezendtijd gekocht te hebben om de leuze `Heb lef, stem LPF' aan de man te brengen. Daarnaast toert de LPF-campagnebus met een wisselende bemanning door het land om ouderwets foldertjes uit te delen.

Wat partijen zo hitsig maakt, zijn daarbij de grote aantallen kiezers die zijn losgeslagen van hun ankers - ook een verschijnsel dat is blootgelegd door de komeet Pim Fortuyn. De twintig zetels die, zoals de partijen hopen, ,,voor oprapen liggen'' zullen de uitkomst van de verkiezingen beslissen. Het gevolg is een soort totale campagne, waarbij alle kandidaten `s avonds en masse op de buis willen én overdag zoveel mogelijk handjes willen schudden. Dit laatste is gebaseerd op het aloude geloof van campagnestrategen dat kiezers door persoonlijke contact over de streep worden gehaald, én dat er een soort zwaan-kleef-aan effect bereikt wordt: dat kiezers die voor een kandidaat gewonnen zijn in hun eigen kring zieltjes gaan winnen.

Daarbij zegt het soort activiteiten dat de campagnestrategen hebben bedacht veel over het karakter van betreffende politieke partij. Zo gaat GroenLinks volgende week dinsdag in een Amsterdamse tatooshop aandacht besteden aan veilig tatoëren en piercen. De partij spreekt overigens over ,,schijnwerperactiviteiten''. Morgen gaat Tweede Kamerlid Marijke Vos van diezelfde partij in Rotterdam bij wijze van schijnwerperactiviteit het eerste `GroetZone-bord' onthullen. Het bord moet volgens een persbericht van de partij ,,stimuleren dat mensen elkaar weer groeten''. ,,Waar mensen elkaar groeten, zullen ze gemakkelijker onderlinge afspraken maken en nemen de gevoelens van onveiligheid af'', hoopt GroenLinks.

Kenmerkend voor de ChristenUnie is wellicht dat de Kamerleden Arie Slob en Tineke Huizinga ,,de mondiale voetafdruk'' gaan doen: dat wil zeggen aandacht vragen voor de kloof tussen de geïndustrialiseerde landen en ontwikkelingslanden.

Ook de systematiek waarmee de partijen zoveel mogelijk burgers willen bereiken verschilt per campagne. De PvdA stuurt lijsttrekker Wouter Bos gedurende drie weken van Leeuwarden naar Venlo en van Nijmegen naar Den Haag. Maar tegelijkertijd gaat een ,,campagnekaravaan'' dagelijks naar drie steden tegelijk en ook in die steden wordt er dan simultaan campagne gevoerd in verschillende wijken.

Bij de VVD viel gisteren aan het begin van de campagne een aanzienlijke bijsturing van de oorspronkelijke plannen te noteren. Partijvoorzitter Eenhoorn verklaarde aanvankelijk dat alle inspanningen zich zouden concentreren op lijsttrekker Zalm. Er zou een eind komen aan de zogeheten talkshow-campagne waarmee de voormalige liberale voorman Bolkestein in het vorig decennium furore maakte: daarbij ging de lijsttrekker samen met een ,,kopgroep'' het land door. Maar Zalm kan niet loskomen van het `stekker-effect', dat hij het kabinet-Balkenende om zeep heeft geholpen. Om VVD althans in de peilingen te laten opleven heeft Zalm nu de hulp ingeroepen van oud-partijleider Hans Wiegel. En dat is op zijn minst opmerkelijk, al was het maar omdat Wiegel zelf niet voor enige functie verkiesbaar is.

De campagne van het CDA concentreert zich om een beperkt aantal massale bijeenkomsten door bijna het hele land, waar partijleider Balkenende acte-de-presence zal geven. Daarnaast stuurt campagneleider Méus van der Poel zowat alle kandidaat-Kamerleden het land in, en dat zijn er héél veel, en de meesten zijn ook nog heel onbekend. De Christendemocraten brengen daarbij echter een relatief geringe aantal bezoeken aan Limburg. Mogelijk vertrouwt de partij erop dat het met de steun voor Balkenende in die provincie al gebeiteld zit.

    • Frank Vermeulen