Hollands glorie in andermans ogen

In de eerste aflevering van een nieuwe serie over literatuur op locatie richt Pieter Steinz de blik op Nederland – in de buitenlandse fictie.

`Canaux, canards, canaille' luidde het commentaar van de filosoof Voltaire op achttiende-eeuws Nederland. Zijn collega Diderot was niet veel vleiender in zijn Voyage en Hollande, en het hoeft dan ook niet te verwonderen dat het saaie land van `kanalen, eenden, gespuis' voor buitenlanders in de 18de en 19de eeuw niet populair was als decor voor romans en verhalen. Als we voorbijgaan aan de kosmopolitische Casanova, die nog vóór Voltaire een paar avontuurtjes beleefde in Amsterdam en Den Haag, dan is de enige niet-Hollander die fictie in Holland situeerde een Amerikaanse: Mary Mapes Dodge, die haar landgenoten ten tijde van de Burgeroorlog in Hans Brinker or The Silver Skates (1865) een romantisch waterland voorschotelde waar kwajongens in de winter schaatsten en in het voorjaar hun vinger in de dijk staken.

Dat Nederland in de 20ste eeuw wel de buitenlandse literatuur haalde, komt allereerst door ons imago van een libertijnse staat, waar alles, van prostitutie tot euthanasie, gedoogd wordt. In het voetspoor van Albert Camus, die in La chute zijn aan lager wal geraakte hoofdpersoon op de Amsterdamse Zeedijk liet oreren, schetsten vooral schrijvers uit het Engelse taalgebied de Randstad als een Sodom en Gomorra. Ian McEwan (Amsterdam) is de beroemdste, maar ook Martyn Bedford (The Houdini Girl) en Rupert Thomson (The Book of Revelation) konden de verleiding niet weerstaan.

En dan was er de Gouden Eeuw – sinds een jaar of tien plotseling een bron van inspiratie voor buitenlandse historische romanciers, die vooral in schilders en tulpen geïnteresseerd zijn. Het beginpunt van deze rage is niet moeilijk aan te wijzen: Simon Schama's 17de-eeuwse cultuurgeschiedenis The Embarassment of Riches (1988). Een `historische grabbelton' is het boek door critici genoemd, maar wij moeten Schama dankbaar zijn. Door hem is Holland ook in het buitenland literair op de kaart gezet.

Pieter Steinz: steinz@nrc.nl

KAART 1: NEDERLAND IN BUITENLANDSE FICTIE

AMSTERDAM-CENTRUM

Oudekerksplein

John Irving: A Widow for One Year (1998); schrijfster is getuige van een moord in een Amsterdamse peeskamer

Zeedijk

Albert Camus: La chute (1956); in een bar op de Zeedijk biecht een advocaat zijn hypocriete leven

Herengracht / Den Haag

Giacomo Casanova: Histoire de ma vie, 1758-59; op zoek naar geld in Amsterdam en Den Haag verleidt de sexy Italiaan een regentendochter

Ian McEwan: Amsterdam (1999); roman over vriendschap eindigt in amoreel Amsterdam

Haarlem

Michael Kernan: The Diaries of Frans Hals (1996); modern misdaadverhaal doorspekt met 'dagboeken' van de stokoude schilder

Middelburg / Den Haag

Jane Stevenson: Astrea (2001); de geheime liefde van een ex-slaaf en de afgezette 'Winterkoningin' in de 17de eeuw

Delft

Tracy Chevalier: Girl with a Pearl Earring (2000); jonge huishoudster wordt muze en geliefde van Vermeer

Zuid-Holland

Zbigniew Herbert: De bittere geur van tulpen (1992); essays en apocriefe verhalen over Holland in de Gouden Eeuw

Delfzijl

Georges Simenon: Un crime en Hollande (1931); Maigret lost zijn eerste misdaad op

Broek in Waterland

Mary Mapes Dodge: Hans Brinker or The Silver Skates (1865); romantisch Waterland door een 19de-eeuwse Amerikaanse bril

Amsterdam-Bijlmermeer

Moses Isegawa: Abyssinian Chronicles (1998); rouwdouw baant zich een weg van Idi Amins Oeganda naar de Bijlmer jaren 90

Schiphol

Mary McCarthy: Cannibals and Missionaries (1980); terroristen kapen een vliegtuig vol Amerikaanse kunsthandelaars en politici

Vecht

Michael Plye: The Drowning Room (1996); Nieuw-Amsterdamse hoerenmadam herinnert zich haar jeugd in de regentenhuizen van de Gouden Eeuw

Den Bosch

Peter Dempf: Das Geheimnis des Hieronymus Bosch (1999); Intriges rondom Jeroen Bosch in 1510 en zijn 'Tuin der lusten' 500 jaar later

Breda

Arturo Pérez-Reverte: De zon van Breda (1998); een Spaanse schildknaap beleeft de vuile oorlog rindom het beleg van Breda tijdens de Nederlandse opstand

Rotterdam

Edgar Allan Poe: 'The Unparallelled Adventure of One Hans Pfaall' (1835); Rotterdammer ontdoet zich van schuldeisers en vaart met ballon naar de maan

NRC Handelsblad 040103

    • Pieter Steinz