Hoe zwakker, hoe gevaarlijker

Opnieuw weerklinken de echo's van de Koude Oorlog op het Koreaanse schiereiland. Over en weer houden Noord-Korea en de VS elkaar in de tang.

Noord-Korea vervalt in herhaling. Net als tien jaar geleden creëert het een nucleaire crisis om zijn eigen bestaan veilig te stellen. De grote vraag is nu hoever Noord-Korea die crisis wil laten escaleren.

Noord-Korea heeft in de loop der jaren zoveel dreigementen geuit, dat het de vraag is of deze hun doel inmiddels niet voorbij schieten. En het is iedereen duidelijk dat het land aanmerkelijk zwakker is dan tien jaar geleden. Bovendien woont in het Witte Huis inmiddels een havik die geen geheim maakt van zijn minachting voor het Noord-Koreaanse bewind.

Vanuit Noord-Koreaans perspectief is Amerika de grote vijand en het land is erin geslaagd om zijn bevolking al vijftig jaar in een permanente staat van oorlogsmobilisatie te laten leven. De Verenigde Staten voorkwamen dat Noord-Korea in 1950 een makkelijke overwinning behaalde op het zuiden in de Koreaanse Oorlog. Noord-Korea beschouwt de zuidelijke regering sindsdien als een bewind van Amerikaanse marionetten.

Een aantal factoren sterkt het land in deze overtuiging. Zo zijn de VS als leider van de toenmalige VN-coalitie nog altijd de gesprekspartner voor Noord-Korea bij besprekingen over naleving van de wapenstilstand die in 1953 een einde maakte aan de oorlog. Ook zijn er nog altijd 37.000 Amerikaanse soldaten gelegerd in Zuid-Korea, terwijl er geen buitenlandse troepen in het noorden zijn. Demonstraties in de straten van Seoul tegen de Amerikaanse aanwezigheid lijken het noorden alleen maar in zijn opvattingen te sterken.

De Noord-Koreaanse positie ten opzichte van de Verenigde Staten is sinds het einde van de Koude Oorlog aanmerkelijk verzwakt. De bondgenoten in het communistische blok vielen weg en daarmee de economische steun. Rusland en China gingen relaties aan met Zuid-Korea en drijven nu bloeiende handel met deze voormalige vijand, terwijl Noord-Korea wegkwijnt en teert op internationale voedselhulp. In de nucleaire crisis van 1993-'94 wist Noord-Korea van de VS een belofte voor de bouw van kerncentrales los te krijgen. Die zouden dit jaar klaar zijn, maar daar is niets van terechtgekomen.

De Amerikaanse president, George W. Bush, staat vijandig tegenover dictator Kim Jong-il. Bijna een jaar geleden deelde Bush Noord-Korea formeel in bij de `as van het kwaad'. Kim eist nu een veiligheidsgarantie via een niet-aanvalsverdrag, dat hij tracht af te dwingen via een nieuwe nucleaire crisis.

Veel gesprekken zijn inmiddels gaande tussen de omliggende landen om de crisis te bezweren. Zuid-Korea heeft vertegenwoordigers gezonden naar China en Rusland in de hoop Noord-Korea te kunnen beïnvloeden. Maar zullen China en Rusland het hard willen spelen tegen Noord-Korea? Niemand in de regio wil de ineenstorting van Noord-Korea, omdat dat grote stromen vluchtelingen op zou leveren en met veel onrust of zelfs geweld gepaard zou kunnen gaan.

Ook een vreedzame hereniging van de twee Korea's lijkt niet de voorkeur te hebben van enig buurland. Dat meent tenminste een onderzoeker van het Zuid-Koreaanse Instituut voor Nationale Hereniging. China greep in tijdens de Koreaanse Oorlog toen Amerikaanse troepen aan de grensrivier met China verschenen en drong ze ver terug. Pappen en nathouden in de huidige situatie houdt deze troepen ver van China.

En zou Noord-Korea gevoelig zijn voor druk van China of Rusland? Noord-Korea beschuldigt de zuidelijken regelmatig van `strooplikkerij' ten aanzien van de VS. Deze beschuldiging heeft een oude achtergrond. Negentiende-eeuws Korea was schatplichtig aan China en niet in staat onafhankelijk op te treden tegen de bedreigingen van de kant van imperialistische grootmachten. Het resultaat was dat Korea werd vermalen en eindigde als kolonie van Japan nadat dit land zowel China als Rusland had verslagen.

Noord-Korea heeft deze les in de oren geknoopt. Onafhankelijkheid geldt nu als allerhoogste goed. Het heeft in de loop der jaren ook de onafhankelijkheid tegenover China en Rusland weten te bewaren door de twee tegen elkaar uit te spelen. Ook nu constateert men in Zuid-Korea dat er concurrentiestrijd bestaat tussen Rusland en China om als eerste via Noord-Korea een spoorverbinding te krijgen met het rijke Zuid-Korea.

Tijdens het baanbrekende bezoek aan Noord-Korea drie jaar terug verwees ook de Zuid-Koreaanse president Kim Dae-jung naar de trieste Koreaanse geschiedenis. Hij sprak over een honderdjarige straf voor het Koreaanse volk, omdat ze eind negentiende eeuw de eisen der tijd niet begrepen en niet de handen ineensloegen. Nu was de tijd gekomen dat wel te doen en een einde te maken aan de Koreaanse verdeeldheid, meende Kim. Zolang Zuid-Korea echter Amerikaanse troepen huisvest, zal Noord-Korea het oog op de VS gericht houden en zal de enige oplossing van de huidige problemen liggen in directe onderhandelingen tussen Noord-Korea en de VS.

Op dit punt wordt interessant hoe de komende Zuid-Koreaanse president, Roh Moo-hyun, zich zal ontwikkelen. Aan de vooravond van de verkiezingen van half december zei hij dat het zuiden een bemiddelende rol zou kunnen spelen tussen de VS en Noord-Korea een teken dat hij meer afstand van de VS wil nemen. Gisteren kondigde zijn woordvoerder een plan van Roh aan dat concessies van de VS en Noord-Korea zal vergen.

Roh is afkomstig uit de democratiseringsbeweging die altijd afstand heeft genomen van de VS wegens de steun die de Amerikanen decennialang aan militaire dictaturen in het land gaven. In het verleden heeft hij zelfs gezegd dat de Amerikaanse troepen het land moesten verlaten.

Het is twijfelachtig of Noord-Korea ooit de huidige crisis bewust op een oorlog zou willen laten uitlopen, omdat het weet dat het dan een zekere vernietiging tegemoetgaat. Maar zelf als er geen allesvernietigende oorlog uitbreekt, wordt de regio instabieler als er niet snel een oplossing komt.

De acties van Noord-Korea in de centrale van Yongbyong maken duidelijk dat het land binnen een jaar over een kernwapen beschikt, als het er al niet een heeft. Raketten om een bom `te bezorgen' heeft Noord-Korea reeds. Met name Japan zal zich niet veilig voelen in dergelijke omstandigheden. Met superieure technische kennis, een ruim arsenaal aan nucleaire installaties en rakettechnologie die geschikt is om satellieten in de ruimte te brengen, kan ook Japan in korte tijd uitgroeien tot kernmacht.

Niemand weet waar dat uiteindelijk toe zou kunnen leiden. Korea ligt strategisch tussen diverse grotere landen die hun handen niet van het land af kunnen houden. Of zoals de Koreanen het in een spreekwoord weergeven: `Als walvissen vechten, worden garnalen verpletterd'.

    • Hans van der Lugt