Het primaat van de primaat

Een gorilla verslaat de AEX-index nu al drie jaar. Dat zegt veel over de globale koersvorming op de beurzen. Ook in 2003.

Als een renpaard vertrokken de beurskoersen donderdag, de eerste handelsdag van 2003, uit de startblokken. Niet dat de Amsterdamse beurs een staaltje van eigen dynamiek vertoonde: tot in de middag schommelde de AEX-index tussen winst en verlies, maar in de loop van de middag volgde een acceleratie die de index deed eindigen op een winst van 4,5 procent, op 337 punten.

Directe aanleiding was de sterk meevallende meting van industriële activiteit in de Verenigde Staten, waar de bijbehorende index van het Institute for Supply Management opveerde van 49,2 punten naar 54,7 punten. Dat was de eerste stijging sinds de zomer van 2002, en fors boven de grens van 50, waarboven de activiteit in de industrie toeneemt.

Analisten hadden gemiddeld wel een kleine stijging verwacht, maar niet een sprong van deze omvang. De meevaller werd direct vertaald in een uitbundige eerste handelsdag van het nieuwe jaar. Waarbij snel was vergeten dat dinsdag, op de laatste handelsdag van 2002, nog bleek dat het Amerikaanse consumentenvertrouwen sterk was gedaald.

Wat zegt de sprong van de AEX-index, die overigens gisteren alweer werd getemperd, over de beurs in 2003? Eerste handelsdagen staan sowieso te boek als goede dagen, omdat er een boel beleggersgeld aan de zijlijn klaar zou staan om het veld op te rennen. Dat is niet helemaal waar. Vorig jaar daalden de koersen op de eerste handelsdag.

Dan is er nog het januari-effect. Januari's staan te boek als goede beursmaanden. Dat zijn ze de laatste tijd niet. Sinds 1992 blijven de rendementen in januari's gemiddeld achter bij de rendementen in het gehele jaar. Een andere wijsheid is dat januari's goed aangeven wat de beurs in de rest van het jaar doet. Sluit januari positief af, dan gaat het ook in dat hele jaar goed op de beurzen. Is janari negatief, dan wordt het ook een slecht beursjaar. Daar is de laatste tijd wat meer voor te zeggen. In de elf jaar vanaf 1991 gaf januari in acht gevallen de juiste richting aan. Maar de samenhang is kwantitatief niet erg sterk.

Wat is er nog meer af te leiden van het startsprongetje van de AEX? Een beurs die lusteloos heen en weer zwerft tot het moment dat Amerikaanse cijfers, en daarmee de Amerikaanse beurs, de richting aangeven. Dat is een voortzetting van de trend die al veel langer aan de gang is: bij beleggingen gaat het niet alleen om het volgen van de lotgevallen van individule bedrijven. De algemene sfeer op de aandelenmarkten is even belangrijk, zo niet belangrijker.

Een evergreen op de beurzen is dat, als de koersen lange tijd dalen, het weer tijd is voor de specialisten, de stockpickers, om bovengemiddelde rendementen te halen. Bij een hausse kan iedereen tenslotte rijk worden, en overschreeuwt de gekte de rationele analyse. Dat is geen klimaat waarin de echte specialist uit de voeten kan. Zijn kwaliteit komt in minder goede tijden vanzelf bovendrijven.

Of dat werkelijk het geval is, is maar de vraag. Ook donderdag tilde het rijzende tij vrijwel alle bootjes van het Damrak op. Het worden, aldus de zakenbank Kempen & Co, ook in 2003 met name thema's die het beleggingsjaar gaan domineren.

Kempen hanteert drie van zulke thema`s. De eerste is de koers van de Amerikaanse dollar, die voor zich spreekt. Tweede thema zijn ontwikkelingen op het gebied van corporate governance. Wantrouwen in het bestuur en de cijfermatige accuratesse van bedrijven heeft per slot van rekening een domper gezet op de beurzen in de afgelopen jaren. Derde thema zijn de herstructureringen van bedrijven.

Van een spectaculair winstherstel bij ondernemingen zal 2003 het volgens Kempen nog niet moeten hebben. Kempen is, evenals de meeste andere zakenbanken, voorzichtig optimistisch over 2003 en voorziet een eindstand van rond 400 punten, Maar de bank beroept zich begrijpelijkerwijs op grote risico's bij de prognose.

De grote thema's zouden dus een rol spelen in het pas begonnen beursjaar, en dat doen ze in zekere zin al tijden. Het verklaart voor een deel ook waarom de professionele stockpickers het niet beter doen dan de spreekwoordelijk aap met de dartpijltjes.

Gisteren bleek dat een beleggende gorilla, volgens de website beursgorilla.nl, het in het afgelopen jaar 15 procentpunten beter had gedaan dan de AEX-index. De primaat, in de persoon van de Berlijnse gorilla Jacko, deed het al drie jaar achtereen beter dan de aandelenindex. Dat laatste zal toeval zijn. Verwacht zou mogen worden dat een willekeurige, en door de tijd veranderende, spreiding over verschillende aandelen de index zo'n beetje volgt.

Die conclusie is overigens niet minder interessant. De koersen van Europese retailers gingen gisteren omlaag nadat de koers van het Amerikaanse Home Depot op Wall Street daalde. Of daar een logische gedachte achter zit is de vraag. Maar het illustreert wel dat de dynamiek van de beurzen er nog steeds een is van de grote greep. En dan helpt stockpicken weinig. Hoe goed de professional er ook in mag wezen.

De index en de aap hebben het nog steeds voor het zeggen: het primaat blijft bij de primaat.

    • Maarten Schinkel