Financiële Sirenen

Vroeger werd een dwaas snel van zijn geld afgeholpen, nu overkomt het iedereen. Niet meer door de struikrovers van vroeger, maar door goed geklede, beschaafde en goed opgeleide mannen en vrouwen. De Sirenen van onze tijd. Die zingen over voorstellen vol belastingvoordelen, vette rendementen, bossen in warme landen, uit Afrika gevluchte rijke mensen, schepen, films en onroerend-goedprojecten in het buitenland, zo blijkt uit vele lezersreacties.

Die lezers lijken steun te zoeken bij hun beslissing om mee te doen in zo'n goudmijn. Maar eigenlijk, blijkt vaak, zoeken ze een zondebok om de schuld te geven, wanneer het voorstel later onvoordelig uitpakt.

Zo vindt een enkeling NRC Handelsblad mede verantwoordelijk voor de verliezen met leaseplannen, omdat er weleens een advertentie van Legio Lease in de krant stond. Daarbij ziet men over het hoofd dat in de redactionele kolommen al vanaf het prille leasebegin gewaarschuwd is, en dat bij oplopende koersen zo'n plan weleens (een beetje) goed uitpakt, wat de verleidelijkheid vergroot. Of men beroept zich vijf jaar na plaatsing op een kritisch artikel over een financieel product, met een miniem lichtpuntje, en beweert dat de krant de aanschaf adviseerde.

Een terugkerende vraag gaat over hypotheekconstructies, met aandelen als motor. Daarin is de hypotheek geen af te lossen schuld waarover je rente betaalt, maar een bezit waaraan je meer verdient dan met werken bij je baas.

Er zijn veel bemiddelaars actief in deze `schuld als bezit' markt. De brutaalste - Gelink Adviesgroep - richtte zich tot voor kort zelfs via de tv tot de financieel onnozelen. Die reclame, onder meer, was voor de Autoriteit Financiële Markten aanleiding om officieel te waarschuwen tegen Gelink, die mensen niet wees op de risico's van beleggen met geleend geld.

Zo'n waarschuwing van de AFM lijkt een goeie zaak, maar je kan je afvragen waarom die zolang uitbleef, want lezers kwamen al eerder met klachten over Gelink en andere bemiddelaars. Er zit een grijs gebied tussen het moment dat mensen links en rechts gaan klagen en de officiële waarschuwing. In die mogelijk lange periode verliezen mensen geld en vullen de tussenpersonen, die formeel buiten schot blijven, hun zakken.

Er zijn ten minste twee zaken waarin het toezicht nog tekortschiet, hoewel alles veel beter wordt gecontroleerd dan een paar jaar geleden: de periode tussen het besef dat een voorstel of product niet deugt en de waarschuwing van de AFM. En als tweede de ondoorzichtigheid van sommige constructies. Er zijn projecten waarbij circa tien binnen- en buitenlandse onduidelijke bedrijfjes betrokken zijn, zonder dat duidelijk is wie er verantwoordelijk is.

Dit betoog lijkt te pleiten voor meer toezicht, maar dat is niet zo. Meer toezicht voorkomt geen verliezen. Veel mensen vinden zichzelf onnozel als het om geld gaat, en daar zijn ze ook een beetje trots op.

Zo waarschuwt de AFM ook tegen de ongevraagde voorstellen via internet, post of e-mail uit bijvoorbeeld Nigeria en Congo. Het draait dan om het leed van anderen, waar jij veel aan kan verdienen door even je bankrekening op te geven of een voorschotje te storten.Daarvoor trekken lezers graag hun portemonnee. Toch vragen ze de mening van een buitenstaander. Als je dan zegt dat het oplichting is, reageren ze bozig, want ze zoeken eigenlijk een medestander: ,,U zegt het, maar zo'n mooie kans laat ik niet lopen.'' Net zo afwijzend reageren ze op een afkeurende opmerking over een gouden hypotheekconstructie.

Dan is er de stroom van door hun tussenpersonen aangeprezen commanditaire vennootschappen (cv's) opgezet rond een film, schip of onroerend goed. Zo krijgen particuliere deelnemers bepaalde voordelen in de inkomstenbelasting. Dat trekt. Maar de initiatiefnemers reppen zelden uitvoerig over de risico's en garanties. Daarover schrijven potentiële deelnemers naar de krant(en), hopend op een instemmende knik.

De enige reactie die je dan kunt geven is: wanneer dit inderdaad zo'n mooi project is, wil toch iedere grootbelegger meedoen en hoef je geen dure campagne te voeren om particulieren over te halen met belastingvoordeel? Een actueel voorbeeld is de strijd rond de film Ocean Warrior, waarvan de cv op 31 december werd ontbonden om de deelnemers een kans op belastingvoordeel te laten houden. Volgens goed Nederlands gebruik hebben die gedupeerden een vereniging opgericht om te procederen tegen emissiehuis MPC Capital. De (financiële) consument wil bedrogen worden.