Feesten met Bongi en Busie

Oom Edward wrijft nog maar eens in zijn ogen. 'Zo moe', zegt hij leunend tegen zijn witte bus. In de oude wagen heeft hij vannacht bijna duizend kilometer afgelegd tussen zijn dorp in het zuiden van Zuid-Afrika en de zwarte woonwijk Soweto bij Johannesburg. Sinds vijf uur gistermiddag heeft hij geen oog meer dichtgedaan. Neef Bongi trouwt tenslotte maar één keer.

De bruiloft van Bongi en Busie herenigt een uiteengevallen nest. Hij: een plattelandsjongen uit de Oost-Kaap die vroeg in zijn jeugd met vader en moeder naar de grote stad verhuisde. De rest van zijn familie liet hij achter. Zij: een echte township-girl met een gouden voortand. Beiden zijn Xhosa's . Xhosa's vliegen uit. Kijk naar de huidige president van Zuid-Afrika, Thabo Mbeki, die, geboren en getogen in de Oost-Kaap, alles achterliet voor een politieke carrière. Ook de voormalige president Nelson Mandela komt er vandaan. Alleen op bruiloften en begrafenissen komt iedereen weer samen. En Xhosa's weten hoe je feesten moet.

Om acht uur 's ochtends breekt bij huisje 8016a in een van de zanderige straten van Soweto een hels kabaal los. Op de stoep krijsen Bongi's tantes hun kelen schor. De mannen stampen het stof uit de tegels. Passerende auto's toeteren de rest van de buurt de straat op. Bongi en Busie gaan trouwen.

Volgens de Afrikaanse traditie trouwen ze deze week twee keer. Eerst moeten de voorouders worden ingelicht. Een huwelijk in Afrika brengt immers niet alleen een man en een vrouw samen, het verenigt twee families. De bruid is de belangrijkste schakel tussen het ongeboren kind en de voorouders.

Daarom is de dag tevoren een koe geslacht. Het bloed heeft de aarde rood gekleurd waarin de overleden familieleden zijn begraven. Uit potten van klei hebben de families Umqomboti aan elkaar doorgegeven, bier van gegiste maïs. En tot 's avonds laat hebben ze gedanst en op de grond gestampt, als smeekbede aan de voorvaderen om dit huwelijk in te wijden.

In een zwarte BMW met kleurige linten wordt de bruidegom op zaterdagochtend naar deel twee gereden. In een van de vele methodistenkerken in Soweto zal het echtpaar om de Goddelijke zegen vragen. De township danst, voor en achter de auto, binnen en buiten de kerk.

Achter een houten tafeltje wacht predikant Nhlanhla Hlope geduldig op de stoet. Halverwege het gangpad naderen bruid en bruidegom elkaar, in hun kielzog heupwiegen hun families. De verbintenis is nu bijna compleet.

Koloniale religies

Bruiloften lijken zelden op elkaar in Zuid-Afrika. Iedere straathoek heeft zijn eigen kerk: van de Church of Lady of the Ceders of Lebanon, Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, Church of God in Christ tot New Born Christians, Scientology. In 350 jaar tijd hebben de Nederlandse, Duitse, Franse en later de Britse missionarissen in Zuid-Afrika een mozaïek van christelijke kerken nagelaten. In een cultuur die trouw blijft aan alle religies die het kolonialisme heeft gebracht, houdt het huwelijk als geloofsinstituut moeiteloos stand.

Er zijn maar een paar gebieden waar Afrikaanse tradities bestand zijn gebleken tegen buitenlandse invloeden. Op het platteland van KwaZulu Natal bijvoorbeeld houden veel Zulu-families vast aan het polygame huwelijk. Jacob Zuma, de vice-president van Zuid-Afrika, een Zulu, maakte deze maand bekend dat hij aan zijn vierde vrouw toe is.

Ook onder de zwarte en blanke elite groeit de belangstelling voor het huwelijk, dat geldt als visitekaartje met 'ik ben rijk' erop. In lokale bladen zie je hen de kerk uitstappen in een zwerm witte duiven of vlinders, afhankelijk van het budget. Volgens de krant Sunday Times is het op dit moment erg hip om de bruid uit een enorme taart te laten komen.

Maar ook echtscheiding is in de mode. In de afgelopen tien jaar nam het aantal scheidingen toe met meer dan 15 procent tot 35.000 per jaar. Zelfs oud-president Mandela deinsde niet terug voor twee echtscheidingen. Zuid-Afrika kent er sinds 1998 zelfs een speciale rechtbank voor, waar je voor 50 rand (5 euro ) van je partner af kunt komen.

Zo ver is het nog niet voor Bongi en Busie. Die laten zich na de inzegening als makke lammetjes de kerk weer uitleiden in een kakofonie van Xhosa-zang en -dans. In de karavaan die het echtpaar terug naar het ouderlijke huis rijdt, houdt Oom Edward de ogen niet open. Zijn bus ramt de bumper van de auto voor hem. 'O, wat een puinhoop', roept een van de oma's achterin verschrikt.

In de brandende zon, op het zuidelijk halfrond is het zomer, is een Afrikaanse trouwerij een zaak van lange adem.

Ook de fotosessie is na vier lange uren nog niet afgelopen. Thuis wacht familie in een walm van drank en stof op de terugkeer van het stel. Broer Leo trekt zijn derde fles brandy open. 'Een beetje, beetje, beetje', mompelt hij, spuugt zijn voortanden op zijn hand, en springt dan met ontbloot bovenlichaam voor de stoet die al die tijd rond het huis blijft hossen.

Zo danst en drinkt Soweto het echtpaar de nacht in. Het huis in, het huis weer uit. Tegen de tijd dat de familie toe is aan het avondeten, kan er bij de bruidegom geen lach meer af. Op het programma staan dan nog drie 'culturele dansen' en twaalf toespraken. M

Bram Vermeulen is correspondent van NRC Handelsblad in Johannesburg.