Engels-Neuhold wekt kristal en glas tot leven

Hout, metaal en steen zijn de geijkte materialen voor beeldhouwers. Felicitas Engels-Neuhold is een uitzondering; zij beeldhouwt in glas. In haar atelier worden enorme brokken ruw kristal afgeleverd, die zij bestudeert op scheuren en breuken en dan splijt. Door zagen, schuren en slijpen bevrijdt ze de vorm die ze besloten ziet liggen in de keiharde grondstof.

De organische vormen van Engels-Neuhold (Wenen, 1940) zijn van een tijdloze vanzelfsprekendheid. Maar op de tentoonstelling ter ere van haar veertigjarig jubileum in het Nationaal Glasmuseum in Leerdam, is te zien dat zij er meer dan twintig jaar over heeft gedaan om tot die beeldtaal te komen.

Engels-Neuhold kwam in 1962 in dienst bij de afdeling `Gelegenheidsglas' van glasfabriek Royal Leerdam en was in haar jonge jaren vooral een vakkundig meestergraveerder. Een set bekers met een gedetailleerde weergave van een Brabantse boerderij omringd door bomen met ragfijne takken, boezemt technisch ontzag in maar is erg traditioneel. Hetzelfde geldt voor de schildersportretten en stadswapens die ze in de jaren zestig graveerde.

Het omslagpunt ligt in 1972, als Engels-Neuhold in navolging van de Amerikaanse Studioglasbeweging een eigen atelier opent en zich gaat toeleggen op vrijer werk. Ze begint niet-functionele vormen te ontwerpen – vooral de reuzendruppel heeft haar voorkeur. Graveren blijft een belangrijk deel van haar werk, maar de conventionele cartouches en historische tafereeltjes zijn vervangen door fantasierijkere tekeningen. In het begin schiet de kunstenares nogal eens door in die nieuwe artistieke vrijheid en verzandt ze in kinderlijk naïeve symboliek. De druppel uit 1979 met de vreselijke titel Socialisatie bijvoorbeeld, toont een wat onbeholpen vrouw omzwachteld met spinrag, de ladder naar maatschappelijke verheffing net buiten haar bereik.

Veel beter te verteren zijn Engels-Neuholds sprookjesachtige boomvrouwen, weelderige plantmotieven of krachtige non-figuratieve fantasiesymbolen die doen denken aan tribale decoraties. Gaandeweg durft ze onder de glanzende huid van het kristal te kruipen en wordt haar werk robuuster en organischer. Haar bowls van midden jaren tachtig hebben grillige scheuren als brandgaten. Met spaarzame gravures is een kronkelende beadering op het oppervlak aangebracht – een koud blok glas is veranderd in een gehavende boleet, een door wild aangevreten anemoon.

Maar Engels-Neuhold stopt niet bij het tot leven wekken van het kristal. Zij wil het leven in het kristal, de zuivere aard van het materiaal, blootleggen. Die ambitie komt op indrukwekkende wijze tot uiting in haar autonome kristalsculpturen van de afgelopen tien jaar. Figuratie is vervangen door een golvend oppervlak met gematteerde vlakken, scherpe en stompe hoeken. Het zijn amorfe vormen in dienst van de lichtval, het perspectief en de diepte van het materiaal. In één woord: beeldhouwkunst.

Tentoonstelling: Felicitas Engels-Neuhold - Kristalsculpturen en glasgravures. T/m 22 februari in Nationaal Glasmuseum, Lingedijk 28, Leerdam. Inl: (0345)612714. Publicatie: 45 euro.

    • Edo Dijksterhuis