EI MET LANDINGSGESTEL

Techniek in het basisonderwijs rukt op. Maar het blijft bij projecten, echt wortel schieten is er nog niet bij.

`Dit gaat leuk worden', zegt Harry (12) als techniekleerkracht Monique Beljaars vertelt welke opdracht ze voor groep 7 van de St. Jozefschool in Rijen in petto heeft. Ze houdt een doos eieren in de lucht. ``Jullie krijgen van mij allemaal een plastic zak met servetten, satéprikkers, elastiekjes en een stuk touw. Daarmee gaan jullie een verpakking voor één ei maken. Aan het einde van de les testen we jullie idee door het van de hoogste trap naar beneden te laten vallen.''

Techniek in het basisonderwijs moet serieus genomen worden. Dat bewijst het feit dat de Citogroep bezig is een toets voor het vak te ontwikkelen. De leerdoelen zijn er al: kinderen moeten technische constructies leren maken en zelf onderzoek doen. De onderwerpen zijn `constructies', `overbrengingen', `besturingen' en `energieomzetting'. Ook de leermiddelen zijn er. De Stichting Leerplan Ontwikkeling heeft jaren geleden al een dikke map vol materiaal ontwikkeld met proefjes en experimentjes die eenvoudig te doen zijn in de klas. Vorig schooljaar is met subsidie van het Ministerie van Onderwijs het tweejarig project Verbreding Techniek Basisonderwijs (VTB) van start gegaan waarin een aantal pabo's in samenwerking met het bedrijfsleven technieklessen ontwikkelen voor basisscholen. Ook vanuit de kenniscentra beroepsonderwijs van de verschillende branches zijn er verschillende initiatieven voor projecten rondom techniek. Zo heeft OFE-Installatie (elektrotechniek) dit schooljaar een project gestart rondom zonne-energie.

Aanbod genoeg dus, en toch komt `techniek' niet echt van de grond in het basisonderwijs. Het blijft vaak bij projecten, wortel schieten in het reguliere onderwijsprogramma is er niet bij, is de ervaring van Beljaars. ``Leerkrachten hebben er schrik van'', denkt zij. ``Voor een deel is dat onbekendheid met het vak. Leerkrachten denken meteen aan computers, maar techniek is ook je ritssluiting.''

Beljaars zelf combineert de vakken handvaardigheid en techniek. Vooroordelen over techniek zitten er al vroeg ingebakken is haar ervaring. ``Dat begint al bij de kleuters. Als ik binnenkom met mijn kist vol gereedschappen zeggen ze `jij lijkt mijn vader wel!'.''

Op de twee scholen waar ze werkt (in Breda en in Rijen) fungeert Beljaars als een vliegwiel: door de groepsleerkrachten te betrekken bij haar lessen hoopt ze hen enthousiast te krijgen voor techniek. ``Wie wil kan praktische techniek gemakkelijk inpassen in het gewone lesprogramma. Onze school in Rijen is bijvoorbeeld een paar jaar geleden verbouwd. Toen hebben we een heel thema rondom stedenbouw gehouden en hebben leerlingen zelf huisjes en bruggen gemetseld. Techniek moet niet apart staan, het hoort bij de leefwereld van kinderen.''

De les van vandaag op de St. Jozefschool is in een lacherige sfeer begonnen met twee dozen eieren waarop de zwaarste leerlingen van de klas mochten gaan staan om te onderzoeken of de dozen zouden breken. Daarna mochten ze hun krachten testen op de eieren zelf. Door met hun wijsvinger en duim te knijpen in de boven- en onderkant mochten de kinderen proberen of ze een ei konden breken. Maar hoe hard iedereen ook kneep, het lukt niet. `Verpakkingen', dat is het thema van de les van vandaag en daar hoort het `eggsperiment' bij, het maken van een `shock-proof' verpakking voor één ei.

In groepjes van twee of drie overleggen de leerlingen hoe zij `hun' ei een zachte landing kunnen bezorgen en gaan aan de slag. Opvallend is dat alle dertien groepjes met een ander ontwerp uit de bus komen. Het ene groepje leerlingen pakt het ei in alle lagen servetjes en plastic in, tot het één grote bal is, bijeengehouden met elastiek en de satéprikkers als valbrekers. Anderen maken van de plastic zak een parachute en zetten het ingepakte ei op een landingsgestel van drie stokjes.

Harry hangt het ei, ingepakt in servetjes, aan een touwtje in de plastic zak, die hij vervolgens opblaast en dichtbindt. Hij heeft wel vertrouwen in zijn creatie. ``Ik ben goed in techniek'', zegt hij. Op de vraag of hij dan ook technisch is met eieren beginnen zijn ogen te glimmen. ``Dat moeten we afwachten.''

Monique Beljaars loopt rond, legt hier en daar een knoop in een touwtje om te helpen een zak dicht te binden en laat met kritische opmerkingen de leerlingen nadenken over hun ontwerp. Af en toe moet ze haar stem verheffen om boven het geroezemoes uit te kunnen komen. ``Dit is een klas waar nogal wat kinderen met gedragsproblemen zitten'', zegt ze. ``Maar je ziet dat ze nu allemaal samenwerken. Juist voor kinderen die niet goed zijn in taal, biedt een vak als techniek, iets met je handen doen, de mogelijkheid om toch ergens in uit te blinken.''

Twintig minuten later is het zover. In optocht lopen de leerlingen van groep 7 naar de hoogste trap van de school. En om beurten laten zij hun creatie naar beneden vallen. Er blijven uiteindelijk vier van de dertien eieren heel, met totaal verschillende verpakkingen, zoals de parachute met het landingsgestel en een gewoon stevig ingepakt ei. Harry's ei is kapot. ``Hij kwam te hard neer'', zegt hij.

Weer terug in de klas tekenen de kinderen de verpakking die zij hebben gemaakt op een wit vel papier en schrijven eronder waarom deze wel of niet werkte. Zelfs terwijl het pauze is, blijven sommige kinderen nog bezig, druk pratend en tekenend. ``Dat is de kracht van techniek'', zegt Beljaars. ``Verwonderen.''

Meer informatie op www.techniekbasisonderwijs.nl

    • Jacqueline Kuijpers