`700 mensen die in cel horen, lopen vrij rond'

De politie in de grote steden schreeuwt om extra celruimte. Korpschef Vogelzang van Utrecht heeft vijf lege cellen bij 55 arrestaties per dag. ,,Grote acties leveren altijd arrestanten op. Daar beginnen we dus niet aan.''

Meer boeven vangen? Korpschef Peter Vogelzang van de regio Utrecht doet het graag. Het kán ook: zijn korps heeft in 2002 tien procent meer verdachten aangehouden dan het jaar ervoor. Amsterdam en Rotterdam vingen er elk zes procent meer. Maar waar moeten ze die boeven laten?

Vogelzang: ,,De huizen van bewaring zitten vol. Verdachten die dáár in voorarrest horen te zitten, zitten nu in mijn 67 politiecellen. Die cellen zijn bedoeld om verdachten hooguit drie dagen vast te houden. Ik heb nu per dag maar vijf lege cellen, terwijl ik 55 mensen aanhoud. Die 50 nieuwe willen we niet meteen vrijlaten, dus laten we andere mensen vrij die al drie dagen zitten.''

Korpschefs J. Kuiper in Amsterdam en A. Meijboom in Rotterdam zeggen hetzelfde: ze hebben het afgelopen jaar bewust meer verdachten aangehouden, omdat `de maatschappij' dat eist. Maar justitie is er niet klaar voor: Amsterdam komt zo'n 300 cellen tekort, Rotterdam even veel. Gevolg is dat zowel verdachten als veroordeelden binnen een paar dagen weer op straat staan.

Een van de meest schrijnende gevolgen van het cellentekort bij justitie, zegt Vogelzang, is dat alleen al in zijn regio dagelijks 700 veroordeelde mensen – die in jargon `gesignaleerd staan' – vrij rondlopen. ,,De rechter heeft hen een straf gegeven, vaak bij verstek, en die kunnen we zó oppakken. We weten waar ze uithangen. Maar er is voor hen geen cel, dus zijn ze vrij. Ondertussen maken ze delen van de stad onveilig omdat het vaak `veelplegers' zijn. Behalve dat ze hun straf niet krijgen, wat onrechtvaardig is, wordt de samenleving niet eens tijdelijk van ze verlost.''

In winkelcentrum Hoog Catherijne komen zo'n 200 verslaafden, dealers en anderen dagelijks door stelen of andere illegale manieren aan geld. Tachtig procent van hen zou Vogelzang ,,zo kunnen pakken want die zijn veroordeeld en hebben per persoon nog 30 tot 70 dagen straf tegoed''. Maar hij doet het niet, want hij kan ze niet kwijt, justitie ook niet. Rond Kerst en de jaarwisseling, als er traditioneel veel wordt gestolen en ingebroken, houdt Utrecht meestal een `winterstalling'. ,,Mensen die gesignaleerd staan, halen we van de straat om te voorkomen dat ze dan stelen of inbreken.'' Deze winter kon het voor het eerst in jaren niet, wegens het cellentekort.

Een ander gevolg is dat Vogelzang `gerichte acties', zoals preventief fouilleren op wapens of automobilisten controleren op alcohol, helemaal uit zijn hoofd laat. ,,Grote acties leveren altijd arrestanten op. Daar beginnen we in Utrecht dus niet aan want we weten bij voorbaat dat we ze nergens kwijt kunnen.''

Het enige dat zijn korps nog naar tevredenheid kan doen, zegt Vogelzang, is een opgespoorde verdachte arresteren tegen wie een slachtoffer aangifte heeft gedaan. Iemand die verdacht wordt van bijvoorbeeld inbraak of beroving. ,,Die houden we altijd drie dagen vast. Maar na drie dagen moet zo iemand door naar het huis van bewaring. En daar zeggen ze: sorry, laat maar vrij, wij zitten vol.''

Opmerkelijk is dat het aantal misdrijven in Utrecht, Amsterdam en Rotterdam niet is toegenomen. De politie pakte afgelopen jaar alleen meer mensen op, omdat ze de aandacht op verzoek van politiek en burgers hebben verlegd van preventie naar arrestatie.

Vogelzang: ,,We accepteren minder als samenleving. Voorheen liepen die verdachten en veroordeelden dus ook vrij rond, alleen viel het toen niemand op dat er te weinig cellen waren omdat we ze niet oppakten. Maar áls je kiest om criminaliteit harder aan te pakken – en van mij mag het want de aard van de misdrijven is vervelender geworden – dan moet het niet blijven bij oppakken. Dan moeten er ook cellen zijn.''

    • Frederiek Weeda