Pim in perspectief

De afgelopen week is er veel nabeschouwd over het afgelopen jaar en daarbij viel onafwendbaar de naam van Pim Fortuyn. Zonder Fortuyn was 2002 voor Nederland op een tamelijk gewoon jaar uitgelopen. De aanslag op de Twin Towers zou onvoldoende zijn geweest ons land ervan te overtuigen dat er iets radicaals was gebeurd. Maar heel weinigen hadden op tijd in de gaten wat Fortuyn teweegbracht en zij die het wel doorhadden, deden het vaak uit provocatieve overwegingen. H.J.A. Hofland, die in deze krant het afgelopen jaar doornam, schreef over ,,het genie van Fortuyn'', maar enkele weken voor de liquidatie noemde Hofland diezelfde Fortuyn nog een rare kwibus. Frits Bolkestein liet weten dat Nederland met Fortuyn in het buitenland ,,een pleefiguur'' zou slaan, maar de partij van diezelfde Bolkestein ging zonder slag of stoot een coalitie aan met de minder begaafde nazaten van Fortuyn. Voor die coalitie was de VVD vrijwel onmiddellijk bereid alles te verloochenen waaraan die partij zelf in acht jaar Paars had meegewerkt.

Zelfreflectie is dus geen overbodige luxe.

Ten aanzien van Fortuyn heb ik een paar dingen goed gezien, maar een paar keer zat ik er ook flink naast. Toen Fortuyn op 15 maart 2002 een taart naar het hoofd gegooid kreeg, begreep ik onmiddellijk dat dit geen onschuldig incident was, maar de opmaat naar een grote gebeurtenis. ,,Ik zie ook drama'', schreef ik, ,,maar eerst komt nog de triomf, een enorme triomf, en daarna komt het drama, een enorm drama. Erg ver weg ligt het drama niet. Fortuyn weet het, hij is er voor geboren, hij snakt er naar. Als hij groots en meeslepend kan vallen, met oorverdovend kabaal, zal hij het niet laten.''

Eerlijk gezegd dacht ik eerder aan zelfmoord dan aan moord, maar dat er met Fortuyn iets verschrikkelijks zou gebeuren, stond voor mij vast. Toen Fortuyn een maand later werd neergelegd, schreef ik dat ik zijn dood beschouwde als een gebrek aan talent, wat mij nogal is kwalijk genomen. Die opmerking was misplaatst. Wel geloof ik dat Fortuyn er zelf ook geen idee van had wat zijn optreden allemaal veroorzaakte, zoals ik ook niet geloof dat Fortuyn op het hoogtepunt had willen stoppen, wat Harry Mens schijnt te beweren. Mogelijk heeft Fortuyn iets in die richting geopperd, maar ik kan mij niet voorstellen dat hij zich de triomf had laten ontgaan. Zo ijdel was hij wel en zo ijdel had hij op dat moment suprème ook mogen zijn.

Speculeren over wat er zou zijn gebeurd als Fortuyn ongedeerd was gebleven, is zinloos. Over de toekomst kun je fantaseren, maar het verleden is zoals het is en het is al moeilijk genoeg om die enigszins overeenkomstig de werkelijkheid te ontrafelen. Waar ik achteraf wel spijt van heb, is dat ik bij de verkiezingen van 2002 op Melkert heb gestemd. Het was me duidelijk dat de sociaal-democraten een enorme afstraffing zouden krijgen en dat leek mij ook weer niet redelijk. Maar Melkert heeft het na de verkiezingen zo mogelijk nog slechter gedaan dan ervoor. Hij begon de pers de schuld te geven van zijn eigen falen en uit het marathoninterview voor de VPRO-radio bleek dat hij er eigenlijk geen benul van had wat hem was overkomen. Gezien zijn gebrek aan introspectie leek het mij onjuist dat het kabinet hem een hoge baan in het buitenland heeft gegund. De LPF is hier wel erg coulant geweest, dat mag ook wel eens gezegd worden.

Wonderbaarlijk is de waardering waarmee premier Balkenende uit het strijdperk is getreden. Hij heeft vrijwel niets gepresteerd in de afgelopen maanden, maar wel heeft hij enorm lopen opscheppen over zijn eigen daadkracht. Dat de zwakste premier van na de oorlog wordt beschouwd als de man die ons land moet leiden in moeilijke tijden, geeft aan dat er in Nederland misschien minder is veranderd dan wij allemaal denken.