Ongepolijste, authentieke vakbondsman

Jaap van de Scheur, van wie gisteren bekend werd dat hij op Tweede Kerstdag op 76-jarige leeftijd is overleden, was Nederlands bekendste vakbondsman in de jaren tachtig. Hij was geliefd bij de mensen die hij vertegenwoordigde: de ambtenaren.

En hij was gehaat bij grote delen van het publiek, die met de gevolgen te maken kregen van de acties die hij had uitgeschreven. Hij dwong respect af bij zijn opponenten, de ambtelijke bazen en de ministers met wie hij moest onderhandelen.

Van de Scheur was van 1982 tot in 1990 voorzitter van de FNV-ambtenarenbond AbvaKabo, die destijds bijna een kwart miljoen leden telde. In 1983 leidde hij de grote en wekenlange ambtenarenstaking. Deze staking werd gehouden uit protest tegen de plannen van het kabinet-Lubbers I om de overheidssalarissen met 3,5 procent te korten.

Jaap van de Scheur werd met zijn waarachtige boosheid in die dagen het gezicht en de stem van wat hij zelf zag als de geknevelde beambte. Met zijn markante voorkomen – Haags accent, kortaf grommend, grijze snor – kon hij een massa in vervoering brengen. ,,Japie, Japie, Japie'', werd er dan gescandeerd. En als hij begon te spreken was het in ronde woorden. Tegenwoordig zou men zeggen: hij zei wat hij dacht. Een blad heeft hij in ieder geval nimmer voor de mond genomen.

Het was van een zekere tragiek dat hij met de ongekend massale ambtenbarenstaking slechts bereikte dat de korting op de salarissen geen 3,5, maar uiteindelijk 3 procent bedroeg. Maar het land lag vrijwel stil omdat Jaap het wilde: bussen reden niet, het vuil op straat stapelde zich op en de post werd niet bezorgd. Nederland was zich er ineens van bewust – en niet tot ieders genoegen – dat het ambtenaren had die over een machtig wapen beschikten.

Van de Scheur was een activist, geen strateeg. Hij had ontegenzeggelijk leiderschapskwaliteiten, maar een groot onderhandelaar was hij niet. Concessies doen, het spel van nemen en geven, lag hem niet.

Toch heeft deze ongepolijste, authentieke vakbondsman geschiedenis geschreven. Het is zijn verdienste geweest dat het stakingsrecht voor overheidspersoneel destijds in de praktijk is afgedwongen. De door Van de Scheur aangejaagde acties waren volgens de rechter wel degelijk rechtmatig, ook al werden ze verboden omdat de schade voor het publiek zwaarder woog dan het belang van de ambtenaren.

Na zijn pensionering ging Van de Scheur de politiek in. Hij zat een paar jaar voor de Partij van de Arbeid in de Rotterdamse gemeenteraad. Maar de onvrede broeide en in 1993 zegde deze verstokte sociaal-democraat zijn PvdA-lidmaatschap publiekelijk op. De partij had volgens hem het sociale gezicht verloren door haar standpunt over de WAO te wijzigen.

Van de Scheur was zo nijdig over dit `verraad aan de solidariteit', dat hij zelf een partij oprichtte, Solidair 93. Namens die partij zat hij tot 1998 in de Rotterdamse gemeenteraad. Daarna werd het stil rond Van de Scheur, maar niet helemaal.

Af en toe werd de actualiteit becommentarieerd vanuit Hoek van Holland, waar Van de Scheur woonde. Dan gromde en grauwde de leeuw, oud en gekooid – maar ongetemd.