Kok: storm in Nederland nog niet over

,,De storm die door Nederland is gegaan is nog niet uitgewoed. LPF en Leefbaar Nederland zullen flink verliezen, maar de storm is niet over. Er is meer aan de hand dan een fenomeen Fortuyn.''

Dat zei ex-premier Wim Kok vanmorgen in een interview op de VPRO-radio. Het is de eerste keer dat Kok zich langdurig uitlaat over de politieke toestand van het land rond zijn vertrek als minister-president, vorig jaar. ,,Nederland is plotseling gekanteld en nog steeds niet in evenwicht'', zei hij over de verkiezingsuitslag van 15 mei, waarbij zijn eigen PvdA werd gehalveerd tot 23 zetels en Fortuyns partij in één keer 26 zetels haalde.

Kok zei ,,nog steeds geen geheel bevredigende verklaring te hebben'' voor de zich plotseling manifesterende onvrede. ,,Maar'', zegt hij nu, ,,de feiten bewijzen gewoon dat er een aantal dingen echt grondig verkeerd zijn gegaan. Daar kun je je niet tegen verdedigen. Er was een aanklacht tegen paars, de files, het onderwijs en de wachtlijsten. Je kunt je moeilijk verdedigen tegen een ontwikkeling die nu eenmaal heeft plaatsgevonden, maar als je naar verklaringen zoekt: dat is het verslechterde klimaat rond paars.''

Kok erkent dat het tweede paarse kabinet dat hij leidde ,,niet het sprankelende'' was ,,wat we ons van de eerste periode wel herinneren.''

Volgens hem heeft het zijn kabinet in het laatste jaar parten gespeeld dat de coalitiepartners PvdA, VVD en D66 wisten dat het aan het einde van de periode afgelopen zou zijn met de samenwerking. ,,Men had steeds minder met dit kabinet'', aldus Kok. Dat gold ook voor hemzelf, althans ,,in zekere zin misschien wel, in die zin dat je voelt dat het een afgelopende zaak is''.

Kok meent dat hij en toenmalig PvdA-lijsttrekker Melkert zich in de campagne moeilijk konden verdedigen tegen het ontstane klimaat dat er ,,niets van deugde''.

Daarnaast meent Kok dat verder juist door de economische voorspoed de tekorten in de publieke sector extra duidelijk werden. ,,Toen is een klimaat onstaan dat het toch blijkbaar allemaal ingrijpend anders kan. Quod non, want ik zie maar heel weinig nieuws onder de zon. Ook de samenlevingsvragen in de oude wijken, zoals veiligheid, zijn er nog steeds.'' [Vervolg KOK: pagina 3]

KOK

`Geen goede reactie op aanklacht tegen paars'

[Vervolg van pagina 1] We hebben nu 87 dagen Balkenende gehad, en een demissionaire periode en we zien dat er heel weinig anders en beter wordt. Zelfs herstel van normen en waarden is al eerder genoemd.''

Kok wijst er in het interview op dat de omslag in het klimaat zich plotseling heeft voltrokken. ,,In februari 2002 waren de waarderingscijfers nog hoog.'' Hij wijst op de ,,magistrale presentatie'' van de aanklacht tegen paars, waar de lijsttrekkers, en ook hijzelf ,,niet goed op gereageerd'' hebben.

Volgens Kok ging bij het tv-debat tussen de lijsttrekkers, inclusief Fortuyn na de gemeenteraadsverkiezingen op 6 maart, ,,de knop radicaal om in de hoofden van heel veel mensen''. Kok keert zich in verband met de snelle opkomst van Fortuyn ook ,,tegen een vervlakkend media-klimaat waarbij ieder woord word opgezogen als komt het van een hogere macht. Iedereen kan zijn eigen mediamoment creëren.'' Kok signaleerde vorig voorjaar in de campagne ,,weinig kritisch vermogen in de media omdat in zijn proportie te plaatsen.''

Kok zegt persoonlijk nog veel bezig te zijn met de dagen rond de moord op Fortuyn, die hij ,,afschuwelijk'' noemde. Hij zei toen bevangen te zijn door vrees voor escalatie. ,,Ik kan nog steeds niet kijken naar foto's van borden als `Melkert moordenaar, Kok heb je nou je zin'. Het zal misschien niet letterlijk bedoeld zijn, maar ik word er koud van. Niemand heeft recht politieke tegenstanders zo weerloos te maken. Wie zo wordt zwart gemaakt kan zich niet verdedigen, want dat Fortuyn vermoord is, is het ergste.''

Volgens Kok is Nederland gezien de ernst van de omstandigheden ,,voorbeeldig en waardig omgegaan'' met de moord. Hij vertelde tijdens de herdenkingskerkdienst in Rotterdam voor Fortuyun kort na de moord sterkt onder de indrukte zijn geweest van de geluiden die van buiten doordrongen. ,,Je hoorde enorme hoeveelheden mensen die frustratie uiten.'' Hij had toen vrees voor een bestormingen van de kerk of ,,dingen die in brand werden gestoken.''. Kok spreekt nu van een ,,moeilijk te beschrijven beklemmend gevoel, ook omdat je niks weet en wel hoort. Als ik alleen ben hoor ik dat nog regelmatig.''

Kok signaleert een emotie dit voorjaar die plotseling over Nederland is gekomen'' die hij moeilijk te verklaren acht. In het voorjaar is in de campagne in de onvrede het ressentiment tegen buitenlanders ,,doorheen geklutst, maar dat was zeker niet het hoofdthema in die uitingen.'' Hij waarschuwt tegen ,,teveel in de wij-zij sfeer praten. Volgens Kok geeft dat ,,het riscio zeer ernstig in zichzelf verdeelde samenleving te worden.''

Hij onderstreept dat hij daarmee in zijn ogen geen onderschatting toont voor ,,de problemen die met name met mensen in oude buurten ervaren''. Over het ,,zeer benauwende gevoel van vervreemding'' over toenemende onveiligheid en normenloosheid op straat moet ,,wel worden gesproken, maar dat moet je benoemen op manier die recht blijft doen aan gelijkwaardigheid, niet alleen in rechten maar ook in plichten.''

Zijn eigen vertrek uit de politiek noemde hij ,,heel lastig. Uit eigen beweging weggaan in de politiek is bijna het moelijkste wat er is''. Als de aanslagen op de WTC-torens in New York op 11 september 2001 net vóór zijn aangekondigde vertrek waren gebeurd, in plaats van twee weken erna, ,,zou ik niet op mijn geweten willen hebben om te zeggen: ik stap op. Dan had ik het op een later moment gedaan, of misschien wel niet.''

Over zijn werkzaamheden nu zei Kok dat hij bezig is een ,,pakket van bezigheden'' samen te stellen om weer een volle werkweek te krijgen. Zo is hij in gesprek over verschillende commissariaten bij ,,grote bedrijven'', waarvan hij de namen niet wilde noemen. In zijn `pakket' streeft Kok naar een combinatie van deze bedrijfsactiviteiten met internationale bezigheden en sociale activiteiten in de zorg, zoals de gehandicaptenzorg. Voor een Europese topfunctie heeft hij ,,de deur eigenlijk wel dichtgedaan''.

Hij wil ,,niet meer dat keurslijf, daar heb ik een streep onder gezet, daarom neem ik geen nieuwe voltijdsbaan maar weer aan.'' Hij maakte duidelijk na zijn vertrek veel benaderd te zijn met verzoeken. ,,Mensen kijken niet naar je van: `We vragen niets meer aan Wim Kok'.