Het vertrek van de voorbijganger

Vlezige bovenarmen, bolle ogen en een dito boezem: dat moet wel een prent van Gerda Dendooven zijn. Robuuste vormen knipt de Vlaamse Dendooven, bolrond of juist hoekig, waarop ze met potlood grove arcering aanbrengt. Haar werk lijkt beïnvloed door dat van de Duitser Wolf Erlbruch. Het zijn grappige en gewaagde prenten in boeken voor jonge kinderen. Eerder dan zoet zijn ze bij tijd en wijle een beetje griezelig, door de puilende oogballen en de verbeten grimassen. Nijdig opeengeklemde tanden vullen vaak Dendoovens monden. Kunstig is haar werk, uitdagend en een lust voor het oog: maar voor welk oog? Dikwijls niet, lijkt mij, voor een kleuteroog dat veronderstelt wordt na het voorlezen dicht te gaan. Eerder voor een wat oudere blik, van een wat groter kind (of een volwassene natuurlijk) die de humor door de horror ziet.

Evenals haar platen, verwart ook haar proza. Hoekig en afwijkend zijn haar woorden en dat geldt ook voor de vertelstijl die zij kiest. Dendooven houdt niet van gebaande paden. Bedrieglijk eenvoudig begint Engeltjes op zondag, boefjes in de week: `In een buurt waar alle huizen tuintjes hebben en op elkaar lijken, een buurt van smalle straten, en veel verkeersborden met `niet te snel', `graag traag' en `sst, wij slapen', in die buurt dus leefden eens een man en een vrouw.'

Op de volgende pagina werpt de vrouw eenentwintig baby's. Een geinig idee, maar het krijgt een magere uitwerking. De vertelling heeft weinig drama, loopt van het ene absurde gegeven naar het andere en beklijft niet. Dat is jammer van de prenten. Voorin het boek staat te lezen dat Engeltjes op zondag, boefjes in de week oorspronkelijk een `Kamishibai'-vertelling is. Een kamishibai is een klein, draagbaar verteltheater, oorspronkelijk Japans, van papier. Niet uit te sluiten is dat dit wel heel rare verhaal in die oorspronkelijke vorm wel tot zijn recht kwam.

Veel geslaagder is het mooie, zorgzaam uitgegeven Samen in bed. Ook dit speelt zich weer af in zo'n Dendoovendorp: `Vanuit de lucht lijkt het dorp piepklein. Vanaf de grond is het vooral erg lang [...] Alles wat je nodig hebt is er te vinden: gewone dingen zoals brood, melk en kaas, groenten en fruit, maar ook bijzondere dingen zoals porseleinen beeldjes, gordijnen, groene drank, mannen en vrouwen.' Op de introductie van `Het dorp' volgt het voorstellen van de personages: `Vrouwtje', `De melkboer', `De bakker', `De postbode', `De kruidenier' en `Een voorbijganger', niet te vergeten: `En er komt ook wel eens een toevallige voorbijganger in het dorp. Zoals deze man hier. Hij komt en gaat, en blijft nooit lang.' Samen in bed is een absurdistisch verhaal over een stukje gewone wereld, en doet denken aan de vertelsels van Daniil Charms. Het gaat vooral over de nogal ongebruikelijk verlopende contacten tussen de dorpsbewoners, meer in het bijzonder `Vrouwtje' en de rest. Gevoelens van jaloezie en begeerte worden niet genoemd, maar wel omschreven.

Dendooven speelt met de macht van de schrijver. Als er staat, over de voorbijganger: `zoals deze man hier,' dan ís die man er. Ook al staat er nergens een plaatje van hem en komt hij nooit weerom. Samen in bed is een spel met de verwachtingen van de lezer. Het is daarom handig als die lezer oud genoeg is verhaalconventies te (her)kennen.

Gerda Dendooven: Engeltjes op zondag, boefjes in de week.

Lannoo. 27 blz. Vanaf 5 jaar. €12,95

Gerda Dendooven: Samen in bed. Querido. 70 blz. Vanaf 6 jaar. €12,50

    • Judith Eiselin