`Het vak is gedegradeerd'

Nico Knapper (68), regisseur van successeries als `Oppassen!' en `Zeg 'ns Aaa', neemt na meer dan veertig jaar afscheid van zijn vak. ,,De macht is nu in handen van een groep die overwegend oncreatief is.''

Nico Knapper regisseert morgen de 321ste aflevering van de comedyserie Oppassen! Het is tevens de laatste; wanneer de VARA deze aflevering in februari uitzendt, komt daarmee een eind aan de langst lopende comedy van de Nederlandse televisie. Samen met schrijver en producent Chiem van Houweninge zette Knapper de reeks twaalf jaar geleden op, in het kielzog van hun minstens zo succesvolle Zeg 'ns Aaa. En voor hem betekent de opname van morgen ook het eind van zijn lange loopbaan als tv-regisseur.

,,De voornaamste reden om ermee te stoppen'', verklaart hij, ,,is het feit dat Oppassen! ophoudt. Er wordt gesproken over een nieuwe serie, waar men mij niet meer bij wil hebben – misschien maar goed ook, want ik zie er niet veel in. Maar ik heb nog een andere belangrijke overweging. Het vak van tv-regisseur is enorm gedegradeerd; de televisie wil geen regisseurs meer die iets in de melk te brokken hebben. Ik ben nog uit de tijd van de regisseur die ook producer was – en dus de greep op het programma had. Nu zijn het de producers en producenten die de formats kopen of ontwikkelen en die de casting bepalen. Een regisseur komt er pas in het laatste stadium bij, en vaak wordt er zelfs volgens het verdeel-en-heersprincipe een groepje regisseurs geformeerd, die elk een paar afleveringen maken zonder onderling contact. Een regisseur mag tegenwoordig alleen maar uitvoeren wat de producer wil, en moet zich dan laten afschepen met een uitdraai-contract.''

Toen Knapper zelf in 1961 in vaste dienst trad bij de amusementsafdeling van de VARA, fungeerde de regisseur daarentegen als creatieve spil. Van hem werden de nieuwe programma-ideeën verwacht, waarna hij de bijpassende tekstschrijvers, componisten en artiesten verzamelde, en de vorm bepaalde. Allengs namen de producenten die rol over. ,,Dat is niet erg'', zegt Knapper, ,,als het zulke creatieve mensen zijn als Joop van den Ende in zijn eerste jaren bij de televisie was. Het werkte ook goed toen ik in 1986 met John de Mol begon aan Medisch Centrum West. John was de gangmaker, terwijl ik inhoudelijk de opzet bepaalde. Maar nu heeft een regisseur over de opzet van een programma niets meer te zeggen. En de macht is in handen van een groep die overwegend oncreatief is.''

Nico Knapper begon zijn carrière als artiest. Hij debuteerde in 1953 bij het cabaretgezelschap van Toon Hermans en vormde samen met zijn eerste echtgenote een chanson-duo. Na zijn overstap naar de televisie regisseerde hij dan ook een groot aantal liedjes- en cabaretprogramma's, waaronder de oudejaarsconferences van Wim Kan. Ook maakte hij veel shows, sketchprogramma's (Kort en klein) en tv-registraties van theatervoorstellingen.

,,Toen er een tweede tv-net bij kwam, heb ik principieel besloten om voortaan, zo lang ik het zelf leuk en interessant en smaakvol vond, voor een zo breed mogelijk publiek te werken. De televisie is nu eenmaal een massamedium. Ik heb toen een doelgroepentheorie ontwikkeld, waarmee ik destijds nog een roepende in de woestijn was: elk programma heeft een doelgroep, maar bij tv is er ook altijd een randgroep. Je hebt de taak het zo aantrekkelijk te maken, dat je zo veel mogelijk mensen uit de randgroep aantrekt zonder dat de directe doelgroep zijn belangstelling verliest. Zo wierp ik me bij de toen nog op socialistische leest geschoeide VARA, waar de verheffing van de arbeider centraal stond, op als verdediger van het massa-amusement.''

De comedy-traditie van de omroep begon in 1976 op initatief van amusementschef Joop Koopman. ,,Hij had twee schrijversteams gevraagd een voorstel voor een comedy te ontwerpen, en ik mocht kiezen'', aldus Knapper. Zijn keuze viel op Ieder zijn deel van Chiem van Houweninge en Alexander Pola, waarmee de basis werd gelegd voor een reeks langdurige publiekssuccessen. Zelf verruilde hij zijn vaste dienstverband in 1986 voor een onafhankelijk bestaan onder de naam Knapper Produkties. Sindsdien regisseerde hij tv-series en toneelkomedies, en was hij producent van de jaarlijkse theatertournee Fiesta Flamenca met Spaanse zang en dans.

Voor de televisie hoopt Nico Knapper nog wel een nieuw ,,geheim'' project op te zetten, zegt hij, maar dat zal hij niet zelf meer regisseren. ,,Er worden nu ook geen programma's meer opgezet op de manier die mij voor ogen staat. Daarom voel ik er niets voor de markt op te gaan met de vraag: heeft u nog een regietje voor me? Dat vind ik niet interessant.''

    • Henk van Gelder