Fotograaf Hatakeyma is een slimme verleider

Het zou een mooie foto uit een ouderwets geïllustreerd tijdschrift zijn, liefst onder de kop `Die rare Japanners!'. We zien het oude stadion van Osaka, gefotografeerd vanuit de lucht. Een enorme fruitschaal is het, met tribunes en reclames, maar zonder veld – in het stadion staat een woonwijk. Dat is een absurd gezicht: de huizen die onder de tribunes strak in het gelid staan, de lantaarns, de tuintjes, een parkeerplaats. Het is dan ook niet voor niets dat fotograaf Naoya Hatakeyama vaak de vraag krijgt voorgelegd of hij die woonwijk met de computer in het stadion heeft gemonteerd. Maar nee, zo was het echt. Hatakeyama heeft het zelf gezien.

Dat de fotograaf met zo'n vraag wordt geconfronteerd, zegt veel over de heersende verwarring over de manier waarop men naar moderne (kunst-)fotografie moet kijken. Een foto is al lang niet meer de objectieve weergave van de werkelijkheid; de spanning tussen werkelijkheid en manipulatie, daar gaat veel kunstfotografie juist over. Geënsceneerd zou Hatakeyama's Untitled/Osaka een vrijblijvende, onbenullige foto zijn. De kracht van het beeld zit 'm in het werkelijkheidsgehalte, in het feit dat de getoonde absurditeit in principe voor iedereen zichtbaar is. Daar ontleent de fotograaf ook zijn status aan: wat iedereen over het hoofd ziet, legt hij vast – in die zin is de Osaka-foto een typisch journalistiek product.

Maar zoals voor veel fotografen is de journalistiek niet genoeg voor Hatakeyama. Hij wil met z'n camera de wereld zijn wil opleggen, wil het zichtbare betekenis geven. Kunst maken. En dus kiest hij in het grootste deel van zijn werk voor de populaire methode om de fotografie op het terrein van de schilderkunst te trekken. In Hatakeyama's foto's zijn de kleuren altijd fel en scherp geaccentueerd. Er is zelden een mens te zien. En hij richt zich vooral op `compositorische' aspecten van de wereld: het perspectief in het landschap, de bijna abstracte patronen van buizen en pijpen op een industrieterrein, de kleurvlagen in een rioolbuis of achter een beregend raam.

Die poging om de wereld aan een visie te onderwerpen blijkt ook uit de heldere ideeën waar Hatakeyama zijn werken, meestal uitgevoerd in series, op baseert. Zo fotografeerde hij voor zijn River-serie de open rioolkanalen in Tokyo met een groothoeklens op maaiveldhoogte. Voor de Underground-serie zette hij een lamp in een riool en fotografeerde het resultaat, vol mysterieuze kleuren en dreigende schaduwen. De Slow Glass-serie is een reeks beregende autoruiten, gefotografeerd in het Engelse landschap.

Door zijn heldere concepten en zijn superieure techniek, weet Hatakeyama zijn toeschouwers slim te verleiden. Maar uiteindelijk gaat hij te ver in het manipuleren, waardoor de spanning van ,,het is gezien, ik ben erbij geweest'' verloren gaat. Uitzondering daarop is de Blast-serie, waarvoor Hatakeyama de rondvliegende stenen na explosies in een kalkmijnen vastlegde. Dat is een bijzonder gezicht: de stenen, die als wolken of fonteinen in de lucht hangen, geven een sterke sensatie van gestolde tijd. Maar dat effect verpest Hatakeyama weer door ze in serie te exposeren, waardoor die unieke sensatie tot een truc verwordt. Dat is de grote makke van Hatakeyama: hij wil zijn toeschouwers zo graag manipuleren, dat zijn werk verwordt tot superieure reclamefotografie. Perfect uitgevoerd, lekker om je aan te vergapen. En dan is het voorbij.

Tentoonstelling: Naoya Hatakeyama: Retrospectief. T/m 23/2 in: Huis Marseille, Keizersgracht 401, Amsterdam. Open di t/m zo 11-17u. Inl. 020-5318989 of www.huismarseille.nl

    • Hans den Hartog Jager