De recepten van Michael Moore

De waanzin van een bank die een geweer cadeau geeft bij het openen van een bankrekening: dankzij Michael Moore is dit beeld over de hele wereld gegaan. Bowling for Columbine, zijn documentaire over de absurde populariteit van wapens in de VS, was de opener van het laatste IDFA. In feite is deze film een lange versie van zijn ook in Europa bekende tv-programma's TV Nation en The Awful Truth: harde maar humoristische aanvallen op conservatief en godvrezend Amerika.

Zijn nieuwste boek, Stupid White Men and Other Sorry Excuses for the State of the Nation, heeft een vergelijkbare invalshoek. Moore signaleert een misstand en gaat erop af. Vanuit een progressieve politieke houding schopt hij tegen het zere been van `corporate' en Republikeins Amerika. Zijn boodschap is hierbij eigenlijk steeds dezelfde: het moet anders kunnen.

Stupid White Men laat zich dan ook lezen als een verzameling van twaalf scenario's voor evenzoveel documentaires. Elk hoofdstuk behandelt een situatie of misstand die zich prima zou lenen voor een spannende korte film: de manier waarop George W. Bush de verkiezingen heeft gestolen (en het is nog veel erger dan we dachten); de verhouding tussen blank en zwart (de zwarte gemeenschap staat er wat salaris betreft relatief gezien niet beter voor dan in 1880), de laffe Democratische Partij (sommige democratische gouverneurs stemmen voor meer dan 75 procent mee met Republikeinse plannen), enzovoort. Het gaat kortom niet goed met Amerika, en dat is de schuld van `stupid white men'.

Het klinkt simplistisch, maar Moore is altijd goed gedocumenteerd, en probeert ook telkens met alternatieven te komen. Daarin is hij soms enigszins demagogisch, maar toch vooral overtuigend en niet vrolijk makend. Want niemand in de grote boze wereld lijkt in zijn oplossingen geïnteresseerd.

Wat de geschiedenis rondom dit boek nog extra bijzonder maakt, is het feit dat het oorspronkelijk half september 2001 zou verschijnen. Na de aanslagen besloot de uitgever dat Amerika niet zat te wachten op Moore's boodschap. Hij werd verzocht het boek flink te herschrijven. Toen Moore aangaf dat niet van plan te zijn, dreigde de eerste oplage in de papierversnipperaar te belanden – totdat de pers lucht kreeg van de geplande zelfcensuur van Moore's uitgever. Onder druk van nota bene bibliothecarissen verscheen het in de door Moore bedachte vorm. Stupid White Men werd een gigantisch succes zonder dat de uitgever er überhaupt reclame voor had durven maken. Misschien is Amerika nog niet helemaal verloren.

Michael Moore: Stupid White Men and Other Sorry Excuses for the State of the Nation. Penguin, 285 blz. €16,25

    • Toef Jaeger