Professioneel vertolker van Australisch onbehagen

Ooit werd hij geringschattend `Mr Ten per cent' genoemd, maar inmiddels is de Australische premier John Howard populairder dan ooit. Harde aanpak van asielzoekers en van terroristen is wat de Australiërs ook willen.

De brandstichtingen deze week in enkele Australische detentiekampen voor vluchtelingen hebben opnieuw de aandacht gevestigd op Australië's harde aanpak van asielzoekers. Maar de Australische premier John Howard is er de man niet na zich te laten leiden door de buitenlands kritiek op het asielbeleid. Net zomin als hij zich gevoelig toont voor kritische opmerkingen over zijn geprononceerde buitenlandse beleid, waarbij onvoorwaardelijke steun aan de Verenigde Staten bij een mogelijke oorlog tegen Irak en verbetenheid bij de bestrijding van internationaal terrorisme in de Aziatische regio (met de optie van een preventieve aanval op terroristische haarden in buurlanden) in het oog springen.

Premier Howard heeft dan ook weinig reden om zich zorgen te maken over zijn binnenlandse populariteit. Hij begon zijn gecombineerde kerst- en zomervakantie met recordsteun, zo bleek onlangs uit een peiling van de Sun-Herald. Zeven van de tien Australiërs willen volgens die peiling dat Howard afziet van zijn voornemen om medio dit jaar met pensioen te gaan als hij 64 wordt. De kans is daarom groot dat Howard besluit te blijven.

Howard, die maar weinig karakteristieke eigenschappen van de stereotiepe Australiër de zijne kan noemen, blaakt van politiek zelfvertrouwen. `Mr Ten per cent' werd hij in de verkiezingscampagne van 1989 genoemd, omdat hij in de peilingen in de campagne tegen Labors Bob Hawke door maar één op de tien Australiërs als meest gewenste minister-president werd aangeduid. Howard werd door Hawke weggevaagd en het duurde zeven jaar voordat hij een comeback kon maken als leider van de conservatieve coalitie van Liberalen en de Nationale Partij.

Bob Hawke was Howards volstrekte tegenbeeld, een praatjesmaker, vrouwenjager en drinkebroer, die op beslissende momenten in politieke campagnes tranen over te wangen kon laten biggelen om de sympathie van de kiezers te verwerven. De kleine bebrilde Howard is van humor gespeend, mist charisma en lijkt een betrouwbare gezinsman. Net als Hawke is Howard echter gek van cricket. Hij is nu al drie termijnen minister-president en de Australiërs hebben hem in de armen gesloten.

Howard won vorig jaar de parlementsverkiezingen omdat hij de kiezers wist te overtuigen van de noodzaak van een hard bootvluchtelingenbeleid. Australië sluit asielzoekers op in kampen, beheerd door particuliere bedrijven. De kampen bevinden zich buiten het zicht van de Australiërs en de media, in perifere woestijnachtige oorden in Australië, of op onherbergzame eilanden bij Papoea Nieuw-Guinea en op het verafgelegen Nauru in de Stille Oceaan.

Howards uitspraken over preventieve acties in Azië tegen terroristische doelen, die overigens worden omlijst met veel mitsen en maren, wekten woede op in de Aziatische regio, met name in Maleisië, maar vielen in Australië goed. Het land zat op het moment van de uitspraken nog midden in het trauma van de terroristische aanslag op Bali, waarbij bijna honderd Australiërs het leven lieten. De aanslag dreunt nog steeds na, elke dag verschijnen in de media portretten van de meestal jonge slachtoffers. In dat angstige klimaat doet Howard zijn best om zijn landgenoten te verzekeren dat zijn regering alles doet om hun veiligheid te vergroten. Vorige maand maande de regering de Australiërs waakzaam te zijn voor mogelijke aanslagen in eigen land. Symbolische plaatsen zoals de brug over de baai van Sydney en het Opera Huis staan onder extra bewaking. Op televisie worden antiterreurspotjes getoond.

De Labor-oppositie lijkt tegen de populariteit van Howard volledig machteloos. Dat is vreemd omdat alle Australische deelstaten door Labor-regeringen worden geleid. Misschien vinden progressieve Australiërs dat ze met steun aan Labor op het niveau van de deelstaten hun linkse verplichtingen voldoende inlossen. De federale Labor-leider Simon Crean heeft het in elk geval bijzonder lastig. Hij weet dat het bootvluchtelingenbeleid van zijn tegenstrever onder Labors traditionele en xenofobische aanhang populair is. Labor heeft het beleid van de conservatieven grotendeels omarmd. De partij is overigens wel verdeeld. De intellectuele elite staat achter Carmen Lawrence. Deze voormalige premier van de staat West-Australië nam eind vorig jaar ontslag als schaduwminister. Ze kon zich niet verenigen met Labors asielbeleid wegens de onmenselijke kanten van het gevangenzetten van vluchtelingen en hun kinderen.

Labor houdt meer slagen om de arm over de door Howard toegezegde militaire steun aan de VS bij een aanval tegen Irak, maar sluit die steun ook niet uit. De reserves maken bij de kiezers weinig indruk. Een belangrijk probleem voor Labor ten slotte is dat het geen economische ammunitie heeft. De Australische economische prestaties zijn de beste in de westerse wereld. Australische politieke commentatoren hebben de economie als politiek hangijzer dood verklaard. Daarom domineren asielzoekers, bestrijding van terrorisme en de aanstaande oorlog tegen Irak de politieke agenda.

Howard heeft op deze fronten harde en duidelijke posities ingenomen, die de Australiërs ondanks de buitenlandse scepsis uitstekend bevallen. George W. Bush zal zich daarom over de steun van Australië bij een aanval op Irak weinig zorgen hoeven te maken. Voor een belangrijk deel zal die steun overigens symbolisch zijn. Australië maakt zich meer zorgen over terroristische bedreigingen in eigen land. Politici en commentatoren van alle gezindten beklemtonen het belang van regionale in plaats van wereldwijde defensie-inspanning voor Australië.

    • Hans van Kregten