Olieprijs geeft knauw aan vertrouwen

De in 2002 ingezette stijging van de olieprijs wordt voortgezet. Een daling lijkt voorlopig onwaarschijnlijk nu ook 2003 een onzeker jaar dreigt te worden. `Een hoge olieprijs kunnen we niet gebruiken.'

Als u in het nieuwe jaar al benzine heeft getankt, was het even schrikken. De prijs voor een tank is per 1 januari flink gestegen en zal de komende maand waarschijnlijk nog duurder worden. De verhoging, begin deze week aangekondigd door marktleider Shell, was niet ingegeven door de hoge olieprijs, maar door stijgende accijnzen. Maar de recente sprong van de olieprijs zal de komende tijd eveneens worden doorberekend aan de pomp.

De stijging van de olieprijs in 2002 was vooral ingegeven door een gebeurtenis die waarschijnlijk in 2003 zal plaatsvinden. Een aanval op Irak lijkt steeds aannemelijker en de verwachting is dat deze zal beginnen kort na 27 januari, de datum waarop de wapeninspecteurs hun rapport presenteren aan de Veiligheidsraad. De dreiging van een oorlog in de olierijke Perzische Golf maakt dat de olieprijs zeker drie tot vijf dollar hoger is.

En dat terwijl de olieprijs juist laag zou moeten staan. De economische groei in de de geïndustraliseerde landen neemt af of stagneert waardoor de vraag naar olie daalt. De vraag zal het komende jaar ook niet stijgen. De vooruitzichten voor de wereldeconomie zijn niet rooskleurig en ook voor Nederland zal de groei van de economie weer onder de 1 procent blijven, aldus de voorspelling van het Centraal Plan Bureau. Een hoge olieprijs zal de economische groei verder afremmen.

Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) schaaft een stijging van de olieprijs met 50 procent in het eerste jaar 0,4 procentpunt van Europese economische groei af, en in het tweede jaar nog eens 0,2 procentpunt. ,,Een hoge olieprijs is net het zetje dat we niet kunnen gebruiken'', zegt econoom Peter van Doesburg van Dexia Securities.

De olieprijs stond eind jaren negentig ook boven de dertig dollar, maar toen had het weinig invloed op de robuuste Amerikaanse economie, een economie die momenteel echter in grote problemen zit. ,,De hoge prijs gaat een impact hebben op de inflatie en op bedrijfswinsten. Daarnaast zal het ook een psychologisch effect hebben op producenten en consumenten bij wie het vertrouwen nog verder zal dalen'', aldus Van Doesburg.

De prijs van een vat Brent Noordzee-olie steeg vorig jaar met 44 procent en de Amerikaanse `WTI-olie' (West Texas Intermediate) met maar liefst 56 procent. Aan de scherpe stijging van december leek de afgelopen dagen een einde te komen toen leden van de organisatie van olie-exporterende landen (OPEC) verklaarden dat het kartel de productie misschien zal verhogen als de olie zo duur blijft. Maar de daling bleek van korte duur. Uit cijfers van het Amerikaanse petroleum instituut bleek dat de voorraden in de VS, 's werelds grootste olieconsument, dichtbij het laagste punt in 26 jaar liggen.

De lage stand wordt veroorzaakt door het wegvallen van de oliestroom uit Venezuela, leverancier van 13 procent van de Amerikaanse olie. Het Zuidamerikaanse land heeft te lijden onder een staking gericht tegen president Chávez. Het samenvallen van deze staking met de oorlogsdreiging heeft de olieprijs in december verder doen oplopen. Een vat Brent kostte vanmorgen rond de 29,20 dollar.

Hoe de olieprijs, en daarvan afgeleid de economie, zich zal ontwikkelen hangt voor een groot gedeelte af van het antwoord op de vraag óf er een aanval komt op olieproductent Irak en hoe deze zal verlopen. Een snel conflict zoals in 1991, toen Saddam Hoessein uit Koeweit werd verdreven, zal de prijs na een korte stijging doen dalen.

Een daling die wel eens enorm kan zijn als er snel werk wordt gemaakt van het herstel van de productiecapaciteit van Irak. Een woordvoerder van het energiecomité van het Iraanse parlement riep OPEC deze week op om plannen te maken om het instorten van de prijs te voorkomen en twijfelde aan de haalbaarheid van de gemiddelde prijs van 19 dollar, de prijs die wordt gehanteerd in de Iraanse begroting voor 2003.

Een lange oorlog, of nieuwe terroristische aanslagen, zal de olieprijs echter verder doen stijgen. Hoe dan ook, het lijkt erop dat alleen een vlug einde aan de staking in Venezuela of duidelijkheid rond Irak de stijging teniet zullen doen.