Kloonbaby Eva en het jaar van Adams rib

Eva is de eerste gekloonde mens. In het bijbelse boek Genesis schept God de vrouw uit de rib van de mens. ,,Dit is been van mijn gebeente en vlees van mijn vlees'', staat er geschreven (Genesis 2:21-23). Weliswaar is het biologisch onmogelijk om uit mannelijke cellen een vrouw te maken, maar zo komt Eva voort uit Adam. Het Genesis-verhaal kan vrij geïnterpreteerd worden als het eerste voorbeeld van menselijk klonen.

Op kerstnacht is ergens ter wereld de eerste gekloonde baby geboren, Eva. Althans, dat heeft Brigitte Boisselier op tweede kerstdag in Miami aangekondigd. Ze gaf geen details en leverde evenmin bewijzen. Of werkelijk sprake is van een gekloond mens, kan worden aangetoond als het DNA van de 31-jarige Amerikaanse donormoeder gelijk is aan dat van baby Eva. Volgens Boisselier worden er de komende weken nog vier baby's geboren die door haar gekloond zijn.

Is het een wetenschappelijk kletsverhaal, een manier om publicitaire aandacht te trekken of een spectaculaire biomedische doorbraak? Brigitte Boisselier is wetenschappelijk directeur van Clonaid, een instituut dat is verbonden aan de religieuze secte van de Raëlians. De Raëlians zijn een jaar of twintig geleden opgericht door een voormalige Franse autojournalist, Claude Vorilhon, nadat deze een ontmoeting had met buitenaardse wezens die met vliegende schotels naar de aarde waren gekomen. Zij verschaften hem het inzicht dat mensen klonen van deze ruimtewezens zijn. De Raëlians zetten zich daarom in voor het klonen van mensen. Ze noemen dat `wetenschappelijk creationisme'.

De Raëlians hebben hun hoofdkwartier in Franstalig Canada. Boisselier, een 46-jarige Franse scheikundige en `bisschop' van de Raëlians, heeft gestudeerd in de Verenigde Staten en was professor aan een kleine universiteit in de staat New York, waar ze werd ontslagen. Clonaid beschikte over een kliniek op de Bahamas, maar die is gesloten.

Vorig jaar zomer veroorzaakte Boisselier een schandaal op de jaarlijkse bijeenkomst van de Amerikaanse academie voor wetenschap door publiekelijk aan te kondigen met kloonexeperimenten bezig te zijn. De Raëlians beweren in Zuid-Korea over kloonfaciliteiten te beschikken en niet zo lang geleden boden ze een `kloonmachine' te koop aan.

De sciencefiction van de Raëlians vormt geen aanbeveling voor de geloofwaardigheid van kloonbaby Eva. Maar uitgesloten is het niet en de techniek is bekend. Bij menselijk klonen wordt een ontkernde eicel voorzien van de cel van een donor en als de eicel zich vervolgens normaal begint te delen, wordt deze in de baarmoeder van een draagmoeder geplaatst. De kans op slagen is klein, maar sinds het gekloonde schaap Dolly (1997) is bij verschillende zoogdieren de nodige ervaring opgedaan.

De Italiaanse arts Severino Antinori heeft aangekondigd dat begin januari een draagmoeder zal bevallen van zijn eerste gekloonde baby, een jongetje. Antinori beweert vijf vrouwen te behandelen die zwanger zijn van een kloon. Helaas is zijn ambitie om de eerste gekloonde baby ter wereld te maken, nu mogelijk dookruist.

Antinori verklaarde onmiddellijk dat Boisselier de kloontechniek helemaal niet beheerst en de noodzakelijke medische ervaring ontbeert. Volgens hem was de aankondiging van kloonbaby Eva niet meer dan een publiciteitsstunt.

De officiële politieke reacties stonden bol van afkeuring. Waarom? Op religieuze gronden wordt menselijk klonen afgewezen, hoewel dat van andere zoogdieren nauwelijks omstreden is. Het is begrijpelijk dat tegenstanders van abortus en van IVF-behandeling ook tegenstanders zijn van klonen.

Maar wie geen moeite heeft met abortus en IVF-behandeling, heeft het moeilijk om steekhoudende, rationele argumenten tegen klonen aan te voeren. Er zijn ongetwijfeld risico's aan klonen verbonden, maar dat was ook het geval bij de eerste open hartoperatie van dokter Barnard in Kaapstad. Uiteindelijk gaat het om de uniciteit van het individu en de sterfelijkheid van de mens. Dat zijn serieuze ethische vraagstukken, maar die leiden niet noodzakelijkerwijs tot een algeheel verbod.

Op zijn gunstigst vormt klonen een manier van voortplanting voor een beperkte groep mensen die daartoe op geen enkele andere wijze in staat is en die bereid is hiervoor te betalen. Veel interessanter is het gebruik van gekloonde cellen voor medische toepassingen, zogenoemd therapeutisch klonen. In de nabije toekomst kunnen grote groepen patiënten die lijden aan chronische ziektes, hiervan profijt hebben.

In Nederland had de Embryowet die het paarse kabinet achterliet, de juridische weg geopend om menselijke embryo's speciaal te klonen voor therapeutische toepassingen, zoals ook in Engeland is toegestaan. Maar met het CDA terug in de regering is die veelbelovende mogelijkheid geschrapt.

Klonen is intussen onderwerp van een bittere ruzie in de Verenigde Naties. Frankrijk en Duitsland hebben voorgesteld om in VN-verband een universeel verbod op het klonen van mensen uit te vaardigen.

Maar de Verenigde Staten blokkeren dit voorstel omdat het volgens de regering-Bush niet ver genoeg gaat. De Amerikanen willen zowel reproductief als therapeutisch klonen totaal verbieden. Het resultaat is een patstelling waarin het voorgestelde VN-verbod snel door de werkelijkheid wordt ingehaald. Dit wordt het jaar van Adams rib.

rjanssen@nrc.nl

    • Roel Janssen