Groen in de biobak, flessen in de witte bak, maar wat doen we met de blikjes?

Tijdens de verhuizing dit najaar stond ze opeens in de deuropening. Een kleine vierkante vrouw, begin zestig, met indrukwekkend wit krullend haar. Mevrouw Bengsch.

Moederlijk nam ze de nieuwe bewoner van het appartementencomplex terzijde. Ze legde een arm om mijn schouder en drukte me tegen zich aan alsof we elkaar al jaren kenden. Ze woonde al sinds 1952 in dit huis, zei ze. En ze had er het volste vertrouwen in dat ze het ook met de nieuwkomers uit Nederland goed zou kunnen vinden. ,,Er wonen hier alleen maar nette mensen.'' Twee weken later hadden we het vertrouwen-op-voorschot al beschaamd.

Op de deurmat lag een vel hergebruikt pakpapier met motieven van de jaarwisseling 2000. Op de achterkant een reprimande, in een stijl die men in Duitsland perfect beheerst: geen onvertogen woord maar dodelijk in toon. ,,Sehr geehrte Fam. Kerres, op zon- en feestdagen mogen er geen flessen in de container worden gegooid. Daarvoor hebben we van maandag tot zaterdag de tijd.'' Andere huurders doen dat ook niet, bovendien staat het verbod uitdrukkelijk op de container. ,,Groet, Bengsch.''

De bewaking van het containerpark op de binnenplaats behoort tot de belangrijkere taken van de onbezoldigde en zelfbenoemde conciërge. Het splitsen van huisvuil heeft de Duitse wetgever jaren geleden al tot kunst verheven. Groenafval in de biobak (bruin), papier in de rode bak, papierbundels in de blauwe bak, flessen (wit) in de groene bak met het witte deksel, flessen (bruin en groen) in de groene bak met het groene deksel. (De laatste twee alleen te gebruiken op werkdagen tussen 7.00 en 13.00 en tussen 15.00 en 20.00 uur.) Verpakkingen gaan in de gele bakken, één voor plastic, één voor de rest. Voor hetgeen dan nog overblijft staan zwarte tonnen gereed.

Het milieu staat in Duitsland hoog aangeschreven. Sinds gisterochtend heeft de Duitse consument er een zorg bij: statiegeld op blikjes en flessen frisdrank, het zogenoemde Dosenpfand. Winkeliers zijn met ingang van 1 januari verplicht om 25 cent statiegeld te heffen op blikjes en flessen met een inhoud tot 1,5 liter. Op grotere verpakkingen moet 50 cent geheven worden. De plicht treft bier, mineraalwater (met of zonder prik) en alle frisdranken met prik. Wijn, sekt, sterke drank en breezers vallen buiten de regeling, evenals frisdrank zonder prik, vruchtensappen en melk in kartonnen dozen.

Is het gescheiden huisvuil een wonder van bureaucratisch detaillisme, bij het Dosenpfand heeft de wetgever zijn hand overspeelt. Er bestaat namelijk nog geen uniform nationaal inzamelingssysteem voor de verpakkingen. Winkeliers nemen daarom alleen verpakkingen terug die ze zelf hebben verkocht. In Berlijn-Charlottenburg probeerde de middenstand vanochtend in het reine te komen met de nieuwe wet. Sigarenboer Axel Hunnold vervaardigde in eigen beheer velletjes papier van twee bij vier centimeter, voorzien van stempel, nummer en handtekening. Wie bij Hunnold een blikje Cola koopt krijgt zijn 25 cent alleen tegen inlevering van blikje en gesigneerd bonnetje. Het Esso-benzinestation, even verderop, accepteert alleen blikjes plus kassabon. In het filiaal van supermarktketen Penny Markt is nog maar één blikje bier te koop. Eenzaam staat de halve liter Adlershoven in een immens leeg rek. ,,Morgen hebben we weer'', zegt een verkoopster. De hele buurt heeft statiegeldvrije verpakkingen gehamsterd. Bij Aldi is helemaal geen bier te koop. Het is uit het assortiment gehaald; de voorraad ging eind vorige maand in de uitverkoop. Bier keert pas terug bij Aldi als het inzamelingsprobleem is opgelost. Voor treinreizigers is het helemaal een crime. Wie in München een blikje koopt en dat in de trein opdrinkt, moet het op het vertrekpunt inleveren.

De winkeliers hebben de chaos over zichzelf afgeroepen. Duitse politici hebben elf jaar over het milieubewuste statiegeld gestreden en de detailhandel heeft zich tot de laatste snik ertegen verzet. De kosten voor een inzamelingssysteem (130 miljoen euro, ofwel 1 cent per verpakking) waren te hoog. Pas toen het Constitutionele Hof op 27 december het laatste protest van het bedrijfsleven afwees was de weg voor invoering van de heffing vrij. De detailhandel heeft nu tot 1 oktober om de emballagecrisis op te lossen.

Tot die tijd wordt het incasseringsvermogen van de milieubewuste en orde-lievende Duitse consument danig op de proef gesteld: bier versus milieu. Voor mevrouw Bengsch wordt het leven er in elk geval eenvoudiger op als er straks minder glas in onze containers verdwijnt. Mischien knuffelt ze me dan nog eens.

    • Michel Kerres