Rookgordijn rondom lawaai Schiphol

De herrie van het toekomstige Schiphol wordt niet meer onderzocht. Deskundigen haken af uit ,,frustratie'' over ,,voortdurende tegenwerking'' van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. ,,Er heerst een cultuur van voorkoken en toedekken.''

,,Vanaf het begin is men bezig geweest met zagen aan de poten van onze stoel'', zegt prof.dr.ir. Guus Berkhout, hoogleraar akoestiek aan de Technische Universiteit Delft en voorzitter van de commissie deskundigen vliegtuiggeluid. Twee jaar nadat deze zware commissie op aandringen van de Tweede Kamer werd ingesteld door toenmalig minister Tineke Netelenbos (PvdA) om ,,onafhankelijk'' te adviseren over een nieuw normenstelsel voor het vliegtuiglawaai van Schiphol, hebben Berkhout en de zijnen het bijltje erbij neergegooid. ,,De reden voor deze stap is de volstrekt onvoldoende ruimte die de commissie krijgt om in de komende jaren haar werkzaamheden naar behoren en op onafhankelijke wijze uit te voeren'', schreef de commissie in een brief aan de Tweede Kamer.

In een toelichting vertelt Berkhout over de ,,voortdurende tegenwerking'' die de commissie heeft gekregen van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. ,,Het is een sluipend proces geweest waarin de toezeggingen aan het parlement langzaam maar zeker zijn ontmanteld.'' De ,,centrale boodschap'' van Berkhout is dat de geluidsproblematiek van Schiphol ,,veel minder ingewikkeld'' is dan het ministerie de samenleving wil doen geloven. Berkhout: ,,Ik kan iedereen in luttele minuten uitleggen wat je moet doen om de grote fouten uit het afgesproken stelsel te halen. Maar het ministerie heeft alles zo ingewikkeld gemaakt, dat de politici er niet meer uitkomen. Wij zijn de afgelopen twee jaar keer op keer verkeerd geciteerd. We kregen geen informatie omdat die `vertragend' zou werken of `niet relevant' zou zijn. Er is een rookgordijn opgetrokken van juridische haarkloverijen. Dat is frustrerend, en een blamage voor de politiek.''

Het besluit van de commissie om ermee op te houden, op 13 december, viel samen met de presentatie van een kritisch advies aan staatssecretaris Melanie Schultz van Haegen (VVD) over het nieuwe normenstelsel om de geluidsoverlast van Schiphol binnen te perken te houden. Al eerder had de commissie zware kritiek geleverd op de modernisering van het normenstelsel voor Schiphol vanaf 2005: begrijpelijker, meer aansluitend bij daadwerkelijk ondervonden hinder en beter handhaafbaar. In het advies stelt de commissie vast dat het nieuwe normenstelsel geenszins de mensen in de wijdere omgeving van Schiphol beschermt tegen herrie. Ook is er geen sprake van een ,,gelijkwaardige'' bescherming in het algemeen tegen vliegtuiglawaai, terwijl dat wel uitgangspunt van de operatie was. Bovendien wordt de luchtvaartsector ,,veel te weinig uitgedaagd'' om innovatiever om te gaan met het luchtruim rond Schiphol. Om deze fouten in het normenstelsel te repareren is het nodig om voor een geloofwaardiger handhaving negentien extra controlepunten in te stellen, een ,,absoluut minimum'', op plaatsen waar veel mensen wonen. Hoeveel geluid op deze punten is toegestaan, de zogenoemde ,,grenswaarden'', moet afhankelijk zijn van de herrie die daar de afgelopen tien jaar is gemaakt. Er is vaak beweerd dat zo'n vergelijking met het verleden niet mogelijk is, vertelt Berkhout, maar uit een ,,belangwekkend'' onderzoek van het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) in opdracht van de commissie is het tegendeel gebleken. Uit dit onderzoek blijkt dat de omgeving van Schiphol ondanks een toename aan vluchten niet lawaaiiger is geworden. De luchtvaart is ,,aanwijsbaar stiller geworden'', aldus de commissie ,,hetgeen een compliment is voor de sector''. Wel is bijvoorbeeld in Amsterdam de herrie toegenomen. Juist dat kan met de reparaties volgens de commissie voorkomen worden.

Berkhout: ,,Met dat onderzoek van de LNR hebben we een doorbraak geforceerd. Wat is er simpeler om de lawaaihinder in Amsterdam te beperken dan om controlepunten neer te zetten met grenswaarden die worden vastgesteld op basis van een historisch onderzoek. Dan weten de burgers dat erop wordt gelet en de luchtvaartsector weet waar men aan toe is. Maar ook dat is door het ministerie nodeloos vertraagd. We hebben hemel en aarde moeten bewegen om die gegevens te krijgen. We kregen maar geen toestemming om dat onderzoek naar die schamele negentien meetpunten te laten verrichten, smoezen en nog eens smoezen om de zaak uit te stelen.'' Berkhout is blij dat de commissie het NLR-onderzoek heeft doorgezet ,,ondanks hevig verzet van het ministerie.''

Wat was de druppel die de emmer voor de commissie deed overlopen? Dat was een brief van staatssecretaris Schultz van Haegen eind vorige maand, waarin zij blijft bij haar standpunt, dat de commissie zich niet met de grote lijn moet bemoeien en zich moet beperken tot wat Berkhout omschrijft als ,,details''. De commissie mag niet nu, maar pas over vier jaar het dan ingevoerde normenstelsel achteraf beoordelen, schrijft de staatssecretaris, niet op basis van eigen informatie maar die van het ministerie, en de vergelijking mag alleen gelden voor de zogenoemde 35 Ke-contour, ofwel op en rond de grens van de onmiddellijke omgeving van Schiphol. ,,Terwijl daar helemaal niet veel mensen wonen'', verzucht Berkhout.

De vraag is waarom het ministerie zo weinig op heeft met de advizen van de geluidsdeskundigen. Berkhout: ,,Ik denk dat ze zelf wel vermoedden dat het nieuwe stelsel niet zo goed was als ze zelf steeds hebben volgehouden. Men wil geen kritiek horen. Een commissie is prima, als die maar niet gaat zeggen dat het systeem rammelt. De cultuur op het ministerie laat geen open discussie toe. Er heerst een cultuur van voorkoken en toedekken. Ik heb het al eerder gezegd: dat het zo niet goed met onze mainport Schiphol zal aflopen is rampzalig, maar nog rampzaliger is dat we te maken hebben met een overheid die niet naar burgers luistert. Dat de burger de politiek niet vertrouwt, verbaast mij na deze twee jaar niet meer. Ik heb te maken gehad met een onsamenhangende, ongeloofwaardige en onbetrouwbare overheid. Topambtenaren proberen met halve waarheden en hele verdachtmakingen weg te komen. Na het aantreden van mevrouw Schultz van Haegen was ik één van de eersten die bij haar op de stoep stond. Ik merkte al gauw dat dezelfde topambtenaren met hun opvattingen dringend op de jonge staatssecretaris hadden ingepraat. Daaruit blijkt dat politieke vernieuwing alleen werkt als bewindspersonen bij hun aantreden ook de ambtelijke top laten wisselen.''

Er zijn in het Schiphol-debat volgens Berkhout alleen verliezers. Berkhout: ,,Dit gaat helemaal fout lopen. Als de groei van Schiphol niet verloopt binnen vooraf vastgestelde randvoorwaarden, zoals oorspronkelijk de bedoeling was, dan neemt straks de maatschappelijke weerstand verder toe. Dan kun je niet blijven volhouden dat de burger zeurt. Het gebied in de verdere omgeving van Schiphol was voorheen nog enigszins beschermd tegen lawaai maar is dat straks helemaal niet meer. De mensen die daar wonen gaan terecht klagen. Met deze ontwikkeling is Schiphol op langere termijn niet gebaat. En dat terwijl we het nu zo mooi hadden kunnen regelen. Dat moet de politiek zich aantrekken.''

    • Arjen Schreuder