Mannetjesputter

Met de gisteren in Vught overleden oud-procureur-generaal R.A. (Rolph) Gonsalves is een magistraat van de oude stempel heengegaan. Hij had nog één openbare functie, vice-voorzitter van de AVRO, een omroep die hij – naast zijn werk bij het OM – 35 jaar als bestuurslid diende.

De Limburgse katholiek Rodolph Aloysius Gonsalves (Heerlen, 1932), zoon van een huisarts, had gedurende zijn publieke leven twee bijnamen: `Gunsalvo' en `Godzelvus'. De eerste kwam voort uit zijn werk als bestuursambtenaar in Nieuw-Guinea (1956-1962). Bij de pacificatie van de Baliem-vallei zou hij papoea's hebben mishandeld en gedood. Een onderzoek in de jaren zestig leverde niet genoeg op voor vervolging. Gonsalves beriep zich op noodweer. In 1994 kwam de kwestie opnieuw in het nieuws. Het schaadde zijn imago maar het ministerie van Justitie oordeelde andermaal dat er geen reden was hem te straffen.

De bijnaam `Godzelvus' dankte hij in het OM aan zijn grote vertrouwen in de eigen voortreffelijkheid. Hij werkte ruim 34 jaar, van 1963 tot in 1997, bij het OM. In de jaren zeventig maakte hij naam als terreur-officier van justitie. In 1979 werd hij hoofdofficier in Almelo, zeven jaar later PG in Den Bosch. In die baan werd hij, tot zijn grote genoegen, portefeuillehouder zware misdaad.

De IRT-affaire deed medio jaren negentig afbreuk aan zijn geloofwaardigheid. Hij was onbekend, zei hij, met omstreden infiltratiemethoden. Een commissie uit de Kamer stelde hem nochtans medeverantwoordelijk. Zijn verweer – dat hem de formele bevoegdheden hadden ontbroken om misstanden aan te pakken – was formeel correct maar kon niet op veel publieke geloofwaardigheid rekenen. Zijn zelf gecreëerde reputatie van mannetjesputter was daar mogelijk debet aan.

Toch betekende diezelfde affaire, hoe paradoxaal, ook dat zijn langjarige waarschuwingen voor de ernst van de georganiseerde criminaliteit eindelijk ter harte werden genomen. Zo haalde hij, terwijl zijn publieke imago schade leed, alsnog het gelijk dat hem jaren was misgund – op een moment dat zijn levensavond naakte.