Het nieuws van 2 december 2002

Rationele emoties

Een van de interessantste dingen die ik de laatste jaren gelezen heb, was het boek van Antonio R. Damasio, hoogleraar neurologie aan de Universiteit van Iowa, De vergissing van Descartes. Gevoel, verstand en het menselijk brein, en meer in het bijzonder zijn uiteenzettingen over het belang van emotie. In dat boek vertelt hij nog maar weer eens het ongelooflijke verhaal van Phineas Gage, voorman bij de aanleg van een spoorlijn in New England en een bijzonder gewaardeerde kracht. Op een dag in 1848 maakt Gage een vergissing bij het voorbereiden van de lading springstof die een rots op moet blazen. De lading ontploft voortijdig en een ijzeren staaf doorboort Gages schedel, vliegt er zelfs dwars doorheen. Gage is niet dood. Wel heeft hij een geweldig gat in zijn schedel. Hij wordt gerepareerd en geneest wonderbaarlijk. Maar de genezen man is niet langer de succesvolle voorman. De genezen, maar beschadigde Gage is een rusteloze, scheldende, obsceniteiten uitslaande ellendeling geworden, die geen benul meer heeft hoe hij zich dient te gedragen. Damasio schrijft: ,,Voorheen wist Gage feilloos welke keuzen aan zijn welzijn konden bijdragen (...) Na het ongeluk (...) hield hij bij zijn beslissingen geen rekening met zijn belangen (...) Uit niets bleek dat hij zich met zijn toekomst bezighield of vooruitdacht.'' Deze nieuwe persoonlijkheid is het gevolg van de opgelopen hersenbeschadiging, zoals bleek uit later onderzoek aan andere patiënten met dezelfde hersenbeschadiging.