Mestkevers sieren plafond van het Brussels Paleis

De Spiegelzaal van het Koninklijk Paleis in Brussel staat in lichterlaaie sinds kunstenaar Jan Fabre er anderhalf miljoen schildjes van scarabeeën op liet plakken.

Twee jaar geleden plakte de Vlaamse kunstenaar Jan Fabre achtduizend plakken ham op een aantal neoclassicistische pilaren in Gent. Zijn bedoeling was dat op deze tijdelijke `installatie' het vlees zou gaan rotten en stinken, en zwermen vliegen zou aantrekken. Ditmaal heeft Fabre iets gedaan met meer eeuwigheidswaarde: hij heeft het plafond van de Spiegelzaal van het Koninklijk Paleis in Brussel beplakt met mestkevers. Dit project, een initiatief van de Belgische koningin Paola zelf, doet al evenveel monden openvallen als de stinkende pilaren in Gent. Maar op een open dag in het Paleis was menigeen het erover eens dat de scarabeeën er een stuk minder smakeloos uitzagen dan de ham destijds.

Maandenlang is Fabre, weleens het `enfant terrible' van de Belgische beeldende kunst genoemd vanwege zijn obsessie met insecten, uitwerpselen, bloed en andere zaken waar veel mensen niet aan herinnerd willen worden, bezig geweest met zijn decoratie van de Spiegelzaal. Hij wilde in de zaal van 26 meter lang en 11 meter hoog de ,,redeloosheid van de schoonheid'' oproepen. Hoe kon dat beter dan met de flonkerende dekschildjes van scarabeeën, beestjes die symbool staan voor de vergankelijkheid? Bevriende entomologen verzamelden die schildjes voor hem in restaurants in Indonesië, Thailand en Maleisië. Daar worden de mestkevers gegeten. De schildjes worden vervolgens weggegooid. Toen hij er maar liefst anderhalf miljoen had verzameld (ze meten 27 millimeter per stuk), toog Fabre aan het werk in het negentiende-eeuwse paleis. Met 29 jonge kunstenaars en restaurateurs plakte hij de schildjes op het plafond, in twee nissen en op een van de kroonluchters. Fabre had van tevoren patronen getekend, om zoveel mogelijk gebruik te maken van de lichtval in de zaal. De koningin zelf heeft nog geholpen, zo blijkt toen ze ontdekte dat de kunstenaar in dit mozaïek een letter P (van haar naam) wilde aanbrengen, plakte ze spontaan een paar schildjes mee.

Het resultaat, dat van eind juli tot begin september langduriger door het publiek te bewonderen valt, is een overweldigende zee van kleuren en schitteringen. Het licht wordt in alle gradaties groen weerkaatst, maar ook geel-, rood- en blauwtinten schemeren door. Het is alsof de reflectie zelve aan het plafond is gelijmd. De zaal staat volkomen in lichterlaaie en dat voor eeuwig, want in de schildjes zit chitine, een van de meest onvergankelijke materialen uit de natuur.

De Spiegelzaal zelf was tot voor kort nog maagdelijk. Koning Leopold II, de man die de Congo koloniseerde, had ooit het plan het plafond te bedekken met fresco's die zijn Congolese avontuur moesten verbeelden. Maar hij stierf voor hij het plan kon laten uitvoeren. Goddank, verzuchtten sommigen in de kunstwereld, toen ze de kevers van Fabre onlangs mochten bewonderen. Toch staat Fabre's Heaven of Delight niet helemaal los van 's konings drieste voornemens want de scarabee komt ook in de Congo voor.

Boek `Heaven of Delight Jan Fabre', uitg. Mercatorfonds, Antwerpen, €29. Het paleis is alleen in de zomer op nader vast te stellen tijden te bezoeken.

    • Caroline de Gruyter