Poepseks is niet lollig

Vooropgesteld: de tentoonstelling SM die Atelier van Lieshout heeft ingericht bij galerie Fons Welters is te smerig voor woorden. Maar dat ligt niet aan de enorme polyester vagina, inclusief eierstokken en baarmoeder, die meteen na de ingang ligt te wachten. Ook niet aan de bijna twee meter lange kunstpik erachter, aan de fistfuckende poppen of aan de constructies vol gewichten, klemmen en haken die de rest van de ruimte vullen.

Bron van het kwaad is de video Joepie de Poepie die schijnbaar bescheiden in een hoekje staat. Op die compilatie, door Joep van Lieshout hoogstpersoonlijk samengesteld uit Franse en Duitse pornovideo's, worden diverse varianten van poepseks getoond. Dat is een stuk minder lollig dan het klinkt. Voor het oog van de toeschouwer trekt een parade van aarzen voorbij, zwaar zwoegend bezig zich te ontdoen van hun ontlasting. Af en toe spuit er een straal diarree op de camera, of belandt een dikke, gele drol in iemands mond. De video is onmogelijk te negeren. Zelfs als je je ogen afwendt herinnert het zware gehijg van de protagonisten je bij voortduring aan de beelden.

Maar goed: waarom zo uitgebreid stilgestaan bij een overduidelijk mislukt kunstwerk? Daarvoor zijn twee redenen. De eerste is dat Atelier (Joep) van Lieshout nog steeds een van de toonaangevende moderne kunstenaars van Nederland is. De tweede dat deze video een pijnlijke tournure in zijn oeuvre symboliseert.

Het bijzondere aan Van Lieshouts werk was altijd dat hij een perfecte balans wist te vinden tussen kunst en toepassing. Of het nu zijn `multivrouwenbedden' waren, zijn caravans, of zijn weckpotten: in een museum of galerie waren het opmerkelijke, originele beelden die een meerwaarde kregen doordat de toeschouwer vrijelijk kon fantaseren over mogelijk praktisch gebruik. En inderdaad: al snel trof je dezelfde Van Lieshout-toiletpotten dan weer in een wc, dan weer in een museumzaal aan.

Maar bij SM gaat het daar mis. De Joepie de Poepie-video dwingt de interpretatie van de toeschouwer namelijk nadrukkelijk in de richting van de `praktijk'. Zo nadrukkelijk zelfs, dat de overige beelden in de ruimte erdoor geïnfecteerd raken. Of het nu Mini-Sportopia is, een assemblage van sportbanken en gewichten die zowel voor sport als seks gebruikt zouden kunnen worden, of de Accessoires, een houten bord vol steigerklemmen, palen en zelfs een tube kogellagervet. Tegen de achtergrond van de film doen ze louter nog aan ranzige seks denken.

En daarmee slaat de hele expositie dood. Van Lieshout heeft ongetwijfeld met deze installatie zijn publiek willen provoceren, maar het enige wat hij bereikt is dat hij zijn beelden tot rekwisieten degradeert. De toeschouwer blijft maar twee gedachtes over: ik moet kotsen en ik wil weg. Degene die te kakken staat is Van Lieshout.

Atelier van Lieshout: SM. T/m 23 november in Galerie Fons Welters, Bloemstraat 140, Amsterdam. Di t/m za 13-18u.