Vallende blaadjes ontwrichten NS

Iedere herfst vallen de bladeren van de bomen. Is dat alleen voor de Nederlandse Spoorwegen een probleem?

De Nederlandse Spoorwegen kondigden gisteren aan acht procent van de dienstregeling te schrappen, omdat 350 van de 2.300 treinstellen schade hebben opgelopen, grotendeels aan de wielen. Hiermee gaat de NS over op een noodregeling die normaal alleen in de zomer wordt gevolgd. Waarom zo rigoureus?

Woordvoerder Michiel Jonker is de eerste om te erkennen dat deze maatregel de NS geen goed doet: ,,Overvolle treinen door weinig wagons, uitvallende treinen... ik kan mij goed voorstellen dat de reizigers de pest inhebben. Maar er moest een afweging worden gemaakt tussen doormodderen met defecte en halfdefecte treinstellen die niet hard konden rijden – en daardoor de hele dienstregeling in de war brachten – en deze zomerregeling. We hebben gekozen voor het laatste.''

Iedere herfst vallen er bladeren van de bomen. Waarom wordt de NS daar toch weer iedere keer door verrast?

Jonker: ,,Dat de bladeren vallen, weten we bij de NS ook wel, maar afgelopen zondag kwam de helft van alle herfstbladeren in één keer naar beneden. Zo'n storm hartje herfst komt niet ieder jaar voor. Het was dit jaar echt heel bijzonder.''

Waarom hebben treinen eigenlijk last van bladeren op de rails?

Jonker: ,,Dat is een technisch verhaal, maar je hoeft het maar één keer te zien om het onmiddellijk te geloven. Ik zag het gisteren weer gebeuren hier in Vught. De trein nadert normaal, eerder langzaam dan snel. De machinist wil de trein tot stilstand brengen door te remmen, maar er gebeurt niets: de trein slipt gewoon door en komt driehonderd meter voorbij het perron tot stilstand. Je hoort de wielen slippen over de rails en je ruikt een enorme stank. Toen de trein daarna terugreed, kon ik de wielen horen: kabang, kabang. Die waren door die ene slippartij beschadigd, ze waren niet rond meer. En met `vierkante wielen' – zo noemen we ze – kun je niet snel rijden. Ze moeten afgenomen worden en bijgeslepen.''

Erik Drent van Railinfrabeheer voegt daaraan toe: ,,Een treinwiel is niet te vergelijken met een autowiel. Een autowiel van rubber heeft een behoorlijk oppervlak, maar bij een treinwiel is er sprake van puntbelasting. Als de rem bij gladheid blokkeert, dan wordt het metaal op dat zwaarbelaste punt losgetrokken. Je krijgt achter dat punt opkruipend metaal, een soort bobbeltje. Het wiel gaat daarna `dokkeren', waarna wiel en rails verder beschadigen. Zulke wielen moeten in de werkplaats bijgeslepen worden. Vervangen doe je alleen als de wielband – de band die om het wiel spant – te dun wordt. Rover roept dat we meer reservewielen moeten hebben, maar slijpen is sneller dan vervangen.''

De NS klaagt nu over de enorme bladval van afgelopen zondag, maar is het niet juist prettig dat nu alle bladeren in één keer weg zijn?

Jonker: ,,Zo kun je het ook zien, maar we hebben nu met een piekprobleem te maken. Iedere herfst kampen de spoorwegen met natte bladeren, maar dit keer was het heel erg.''

Wat doet de NS eraan om het probleem te bestrijden?

Jonker: ,,Er worden sinds een jaar of drie speciale wagens ingezet die de rails met een speciaal mengsel van kleverige gel en zand besproeien om de grip te verbeteren. Die maatregel helpt ook wel, maar we hebben maar een stuk of vijf van die wagens. We kunnen natuurlijk wel meer aanschaffen, maar waar begin je en waar eindig je? De NS heeft ook nog andere problemen op te lossen: winterse gladheid, vastgevroren wissels, seinproblemen... Je kunt niet voor ieder probleem een finale oplossing achter de hand houden.''

Ook in andere landen vallen bladeren. Waarom komen alleen de Nederlandse Spoorwegen met zulke zware maatregelen als een zomerdienstregeling?

Jonker: ,,De NS is zeker niet het enige bedrijf dat met bladval kampt. Slip door natte bladeren is een internationaal probleem voor spoorwegen. Maar Nederland heeft wel het drukst bereden net in Europa. Veel kunnen we niet van de dienstregeling afwijken. Als er problemen zijn, dan tikt dat bij ons harder aan.''

Drent: ,,De NS zit met alle West-Europese landen in het internationale adhesieoverleg. We kampen allemaal met hetzelfde probleem. Vraag maar na.''

In België kennen de spoorwegen ook problemen met bladeren op de rails, zegt een woordvoerder van de afdeling `seininrichting'. ,,Maar dit jaar valt het juist wel mee'', zegt deze. ,,In het afgelopen weekend, met de storm, waren er vertragingen en uitval, maar deze week is het weer grotendeels onder controle. Vorige jaren was het erger.'

In Groot Brittannië blijkt wel een chaos te zijn ontstaan door afgevallen bladeren. Het jaarlijks terugkerende probleem werd samengevat in de krantenkop `Slow, slow, slip, slip, slow'. Er zijn 37 treinen uitgerust met gelsproeiinrichtingen. Inmiddels worden er ook experimenten uitgevoerd met een speciale, krachtige laser die het gladde, olieachtige laagje van de rails moet branden. Een trein met een laser zou met 40 mijl per uur (72 km/u) de rails schoon kunnen branden.

Het experiment wordt ondersteund door het ministerie voor handel en industrie met een bedrag van 400.000 pond (632.000 euro). In Engeland wordt het probleem met natte bladeren zeer serieus opgevat, nu spoorlijnen juist met bomen zijn beplant om de geluidsoverlast te beperken. Nadat de stoomtreinen met walmende schoorstenen en vonkenregens van de spoorrails zijn verdwenen, is het voorschrift geschrapt dat de spoorlijnen vrij van bomen moeten zijn.