`Sluipmoord dreigt op de arbeidsmarkt'

Over één ding zijn kabinet, werkgevers en werknemers het eens: er moet snel een sociaal akkoord komen, met loonmatiging als voornaamste onderdeel. Maar hoe?

De VVD toonde zich de laatste jaren vaak een antipoldermodelpartij. Maar gisteren in de Tweede Kamer was dat anders: VVD-minister Hoogervorst (Financiën) schoof een belangrijke politieke beslissing door naar de werkgevers en de vakbonden.

Hete hangijzers als de lastenverlichting voor het bedrijfsleven, het in stand houden van het spaarloon en het schrappen van een deel van de bezuinigingen op de Melkertbanen komen op het bord van de sociale partners. Zij moeten er volgende week bij een vervroegd najaarsoverleg maar uit zien te komen wat ze willen en hoe ze dat gedekt willen hebben. Pas dan bepalen kabinet en parlement hun opstelling in deze kwesties.

Over één ding bestaat breed overeenstemming: kabinet, werkgevers en werknemers moeten snel een sociaal akkoord sluiten met loonmatiging als voornaamste onderdeel. Want dat heeft de stagnerende economie hard nodig. Of zoals Hans de Boer van MKB Nederland het zegt: ,,Er dreigt een sluipmoord op de arbeidsmarkt. Als we niet oppassen gooien meer dan de helft van de 300.000 MKB-bedrijven met personeel er één man of vrouw uit. Dat lees je dan niet in de krant, maar de werkloosheid loopt dan fors op.'' Minister De Geus (CDA, Sociale Zaken) liet zelfs, toen het kabinet nog niet was gevallen, doorschemeren het regeerakkoord te willen aanpassen ten behoeve van een sociaal akkoord.

Kabinet en parlement hopen met het voorlopig in stand houden van het spaarloon en de vermindering van de bezuiniging op de Melkertbanen, de sociale partners over de streep te trekken. Want de vakbonden voerden de afgelopen maanden op die twee onderwerpen immers actie. En ook de werkgevers wilden in ieder geval het spaarloon behouden.

Maar een sociaal akkoord is nog mijlenver weg. Het enige dat de werkgevers en de werknemers zeker weten is dat er 500 miljoen euro klaar ligt. Die stond gepland als lastenverlichting, maar de sociale partners `mogen' het nu verdelen over spaarloon, Melkertbanen en lastenverlichting. ,,Het is niet sjiek het gesprek in te gaan met de mededeling dat de eerder toegezegde 500 miljoen euro al weggegeven is. Dat lijkt me geen feestelijk begin van het gesprek'', zei Hoogervorst. Om er even later aan toe te voegen dat een forse lastenverlichting en het volledig behoud van het spaarloon ,,niet allebei'' kan.

CNV-voorzitter Doekle Terpstra ziet daarom al een groot probeem: ,,We komen daar natuurlijk nooit uit. Werkgevers willen de lastenverlichting, de vakbonden willen het spaarloon behouden. Op deze manier worden opgezadeld met een conflict waar we niet om hebben gevraagd.''

Er is één mogelijkheid om meer financiële ruimte te vinden: het verlagen van de arbeidskorting, een belastingaftrek voor werkenden. De oppositie, VVD en LPF hebben dit aangedragen. Minister Hoogervorst is hier tegen: het verschil tussen werkenden en niet-werkenden moet juist groter worden om mensen meer te stimuleren aan het werk te gaan, het zogeheten armoedeval-probleem. De vakbonden en werkgevers zien hier wel een deel van de oplossing in. MKB-voorzitter Hans de Boer: ,,Het paarse kabinet had het armoedeval-probleem moeten oplossen. Nu het zo slecht gaat hebben we dat geld nodig voor lagere lasten voor bedrijven''.

Los van de financiële problemen is nog één ander obstakel te overwinnen: de vakbonden willen duidelijkheid over de toekomst van de WAO. ,,De WAO is de toegangsdeur tot een sociaal akoord'', zegt Terpstra. FNV-voorzitter De Waal; ,,De grote sleutel is de WAO''. Juist omdat de vakbonden vrezen het met de werkgevers niet eens te worden over de kwestie lastenverlichting versus spaarloon, willen ze over een groot aantal onderwerpen praten, zoals ook voor de val van het kabinet al gepland was.

De vakbonden en werkgevers hebben zich steeds op standpunt gesteld dat het advies van de Sociaal Economische Raad (SER) voor een nieuw WAO-stelsel in het geheel wordt overgenomen. Het kabinet-Balkenende had hier delen uitgehaald, en grote wensen van de sociale partners (het verhogen van de uitkeringen en volledige afschaffing van de werkgeversboete) op de lange baan geschoven. De Waal en Terpstra doen een beroep op de partijen in de Tweede Kamer om uit te spreken dat het SER-akkoord wordt ingevoerd en dat een volgend kabinet zich daar aan zal houden.

MKB-voorzitter De Boer denkt er geheel anders over: ,,Laten we nou even niet zeuren over de WAO. We hebben nu snel een akkoord nodig. We moeten nu de economie aanslingeren''. Hij pleit voor een `klein sociaal akkoord' voor de korte termijn. De andere werkgeversorganisatie, VNO-NCW, zit meer op de lijn van de vakbonden en is voor ,,volledig overleg'', zegt een woordvoerder. ,,De economische situatie maakt dat noodzakelijk.'' VNO-NCW wil het liefste dat de invoering van een nieuw WAO-stelsel een jaar wordt uitgesteld. Verschillende Kamerfracties denken ook aan een klein sociaal akkoord, maar minister De Geus wil daar nog niet aan. De sociale partners bespreken morgen welke tactiek ze richting kabinet gaan hanteren.