Goed tegen kwaad

In ons land wordt recht gesproken in naam der koningin. Prins Bernhard heeft daarop niet willen wachten in het geval van twee personeelsleden van Albert Heijn die voor de rechter worden gedaagd wegens het gebruik van overmatig geweld bij het oppakken van een winkeldief met een mes. Spontaan maakte de prins de media deelgenoot van zijn verontwaardiging over het instellen van een strafvervolging waar eerder lof op zijn plaats zou zijn.

Een `citizen's arrest' (aanhouding van een verdachte door een burger in geval van heterdaad) is naar Nederlands recht volstrekt geoorloofd, zij het alleen in afwachting van de politie. Dit heeft gevolgen voor de aard van het optreden. Zelfverdediging mág – ook als het gaat om een greep in de kas van de baas – maar natrappen mag niet, hoe begrijpelijk ook als reactie op alle schrik. Dat wachten op de politie is precies het knelpunt. De politie kan niet overal bij zijn. De tragedie in Venlo heeft weer eens onderstreept hoe vreselijk dat kan uitpakken. Het officiële advies is dat omstanders waakzaam moeten zijn, maar moeten oppassen met tussenbeide komen. Bel in elk geval 112. Dat advies is geheel in lijn met de rechtspraak over noodweer. De Nederlandse rechter is er zuinig mee dit beroep te honoreren. Vluchten verdient de voorkeur boven de confrontatie.

Het opppakken van de AH-medewerkers in de Amsterdamse Dapperbuurt onderstreept het vraagteken dat de huidige advocaat-generaal bij de Hoge Raad, Machielse, zestien jaar geleden bij deze jurisprudentie stelde. Vluchten is de omgekeerde wereld, betoogde hij. Waar de overheid tekortschiet moet de burger zelf kunnen optreden. Het goede tegen het kwade, noemde hij dat. De rechtsgeleerde onderkende wel dat dit om strikte voorwaarden vraagt wat de evenredigheid van aanval en tegenweer betreft. Dat is nu net de kwestie in het geval van de Dapperbuurt.

Het al snel befaamd geworden recept van minister Remkes (Binnenlandse zaken) naar aanleiding van Venlo is dan ook te makkelijk. Hij sprak van een ,,rotschop''. Dat is klare taal die menigeen zal aanspreken. Maar een bewindspersoon die mede de openbare orde en veiligheid in portefeuille heeft behoort bij uitstek bedacht te zijn op het risico dat zo'n uitspraak verkeerd wordt opgevat als een uitnodiging voor verdere verruwing, in het debat én op straat.

De terugtredende burger heeft – en geeft – een onplezierig gevoel; de oude Romeinen spraken niet voor niets over ,,turpis fuga'' (laffe vlucht). De (nieuwe) advocaat van de twee AH-verdachten, Korvinus, pakte gisteren op de televisie deze klassieke voorzet handig op en sprak van ,,laffe rechtspraak''. Albert Heijn zelf vroeg zich, bij alle begrip, echter af waar de zelfverdediging eindigt en de eigenrichting begint. Dat is precies de reden waarom het tóch goed is dat het optreden tegen de winkeldief in de Dapperbuurt wordt voorgelegd aan de rechter.