Een meisje uit de buurt van Turijn krijgt greep op India

Haar weerzin tegen de politiek heeft ze opzij gezet om redenen die niemand kent. Sonia Gandhi is de laatste jaren in India uitgegroeid tot een nationaal figuur.

Op de vraag of Kashmir, volgens Amerikanen de op twee na gevaarlijkste plek op aarde, nu eindelijk kans maakt op vrede, kan nog geen antwoord worden gegeven. Wel is waar dat de verkiezingen van de afgelopen maand vrij en eerlijk zijn verlopen. Ook is waar dat de almachtige familiepartij van de Abdullahs, die Kashmir sinds de onafhankelijkheid van India bestuurde, of beter: wanbestuurde, de verkiezingen heeft verloren. En tenslotte is waar dat in het afgelopen weekend de twee partijen die de verkiezingen wonnen, tot een akkoord kwamen over wie aan het hoofd van de deelstaat zal staan.

Maar dat is niet het grote nieuws. Het grote nieuws is dat India ineens een staatsman heeft. Een staatsvrouw eigenlijk, die het tegen premier Atal Bihari Vajpayee kan opnemen. Sonia Gandhi is haar naam.

Sonia Gandhi's Congrespartij won samen met de partij van Sayeed Mufti een meerderheid in het parlement van Kashmir. Maar de Congrespartij won meer zetels, namelijk 22, terwijl Mufti's regionale People's Democratic Party (PDP) op 16 zetels kwam. Het was dus logisch geweest dat de Congrespartij de eerste minister leverde. Maar daar liepen de onderhandelingen al weken op stuk. Mufti wilde koste wat kost eerste minister worden, terwijl leden van Sonia's Congrespartij dat een absurde eis vonden.

Zaterdag hakte Sonia Gandhi de knoop door, met een kordaatheid die iedereen versteld deed staan. Mufti wordt de nieuwe eerste minister van Kashmir en de leden van de Congrespartij hadden hun leidster te gehoorzamen. Het gaat niet alleen om personen: Mufti staat voor een toenadering tot de seperatisten in Kashmir, terwijl de Congrespartij vooral een militaire oplossing voorstaat. Sonia heeft met haar besluit een halve eeuw beleid van de Congrespartij doorkruist.

Dat is nooit eerder voorgekomen. Sonia Gandhi is door de Congrespartij tot nu toe alleen gebruikt omdat ze tot de Nehru/Gandhi dynastie hoort. Nehru was de eerste leider van het onafhankelijke India, daarna volgde zijn dochter Indira, die getrouwd was met een Gandhi – geen familie van Mahatma Gandhi trouwens, maar de naam kwam goed uit. Indira werd in 1984 vermoord en opgevolgd door haar zoon Rajiv Gandhi, die in 1991 werd vermoord. Zijn kinderen Rahul en Priyanka waren nog te jong om de leiding over te nemen. Hoe moest het verder met een Congrespartij zonder een Nehru/Gandhi aan het hoofd? Alle ogen waren gericht op de weduwe van Rajiv Gandhi, Sonia. En zij zei luid en duidelijk: geen sprake van.

Sonia is geen Indiase. Ze werd in 1946 geboren als Sonia Maino in Ovassanio, 80 kilometer van Turijn. Ze ging naar Cambridge om te studeren, waar ze in 1965 ene Rajiv ontmoette. Wist Sonia veel? Rajiv studeerde techniek en wou piloot worden. Ze hadden drie jaar verkering, totdat in 1968, in een Grieks restaurant, Rajiv een ring uit zijn zak toverde.

Sonia had slechts een voorwaarde, want intussen was ze wel het een en ander te weten gekomen over Rajivs familie. Als Rajiv Gandhi het ook maar waagde in de politiek te gaan, zou ze onmiddellijk van hem scheiden. Rajiv interesseerde zich niet voor politiek. Hij wilde vlieger worden.

Het echtpaar verhuisde naar India en Rajiv werd piloot bij Indian Airlines. Sonia zorgde voor de twee kinderen. Ze kon goed opschieten met haar schoonmoeder Indira, die toen de dictatoriale premier was van India, maar verder hield ze zich verre van politiek. Tijdens de avondmaaltijd mochten geen staatszaken worden besproken. Bovendien had Indira Gandhi gedacht dat haar tweede zoon, Sanjay, haar politieke nalatenschap zou voortzetten. Sanjay was immers bezeten van politiek, bezeten niet alleen, maar ook tiranniek. Dat beviel Indira Gandhi wel. Zo'n groot land als India heeft een sterke leider nodig. Rajiv was te soft.

Nadeel was alleen dat Sanjay was getrouwd met Manika, een Indiaas meisje en nog brutaal ook. Indira haatte Manika en de ruzies ten huize van de Gandhi's waren een nationale soap nog voordat India televisie had. Toen stierf Sanjay vroegtijdig bij een vliegtuigongeluk en werd Indira vermoord.

Rajiv stond voor de keus: huwelijk of politiek. De druk was enorm: als Rajiv nee zei tegen het Congres zou de oudste en grootste politieke partij worden weggevaagd. Als hij ja zei was hij zijn vrouw en twee kinderen kwijt. Hij zei ja en vrouw en kinderen gingen niet terug naar Italië. Hoe hij dat klaarspeelde, bleef een raadsel.

In 1991 werd Rajiv Gandhi opgeblazen door een zelfmoordbom van de Tamil Tijgers. Nu was de maat voor Sonia Gandhi vol. Bijna zes jaar verscheen ze niet in het openbaar. De hoogste leden van de Congrespartij kwamen aan haar deur, maar Sonia deed niet open. Haar weerzin van politiek was alleen maar gegroeid en ze sprak nauwelijks Hindi. Maar in 1998 veranderde ze van gedachte en ook de reden daarvan is een raadsel.

De Congrespartij verloor de eerstvolgende verkiezingen dramatisch, vooral omdat de weduwe van Rajiv de kunst van het publieke spreken niet beheerste en Hindi-teksten van een papiertje las met een accent waarvan sommigen zeiden dat India nu in plaats van vijftien, zestien officiële talen had. Maar ach, dachten de partijbonzen, ze hadden alleen haar naam nodig, van politiek hoefde ze geen verstand te hebben.

Dat was vier jaar geleden. Sonia spreekt nog steeds een zestiende taal, maar ze is uitgegroeid tot een nationale figuur die niet alleen aan het hoofd staat van de grootste oppositiepartij, maar van alles wat maar oppositie voert.

De nervositeit van de regerende partij van Vajpayee wordt met de dag zichtbaarder. Opnieuw is een campagne gestart over het feit dat Sonia Gandhi geen Indiase is. Ze is niet eens hindoe, zegt men, omdat je geen hindoe kunt worden, maar van geboorte moet zijn. Het zijn uitingen van paniek. Zou een meisje uit de buurt van Turijn greep krijgen op een van de grootste landen ter wereld? Het lijkt er voor het eerst naar uit te zien.

    • Anil Ramdas