Nostalgie zit al bij kind

Er zitten schitterende beelden van de natuur in de film over Koos van Zomeren. Ontelbare spreeuwen die de lucht verduisteren. Een zwarte salamander die de schrijver over zijn vingers laat springen. Een onwerkelijk alpenlandschap met hollende koeien. Het lijkt op die momenten wel een speelfilm over iemand die Koos van Zomeren speelt, die samen met zijn hond laat zien hoe mooi de natuur wel niet is. Maar het is toch echt Van Zomeren zelf, en de film een documentaire waarin Tijs Tinbergen en Jan Musch de schrijver volgen die morgen de Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs voor Natuurbehoud krijgt.

Het is een wat verrassende carrière, van Van Zomeren maar er steekt logica in zijn meestal emotioneel genomen besluiten om na enige tijd iets radicaal anders te doen. Hij begon als dichter en schrijver, vervuld als hij destijds al was van het landschap van zijn jeugd, en werd journalist toen hij niets meer te schrijven had. Hij werd fulltime politicus in dienst van de socialistische revolutie omdat hij geen schuld wilde dragen aan het uitdragen van denkbeelden van een krant, Het Vrije Volk, die de zijne niet waren, over de oorlog in Vietnam bijvoorbeeld. Hij werd verteller over zijn omgang met de natuur omdat hij moe was van de discussies binnen zijn partij, de SP.

Van Zomerens passie voor de natuur wordt verklaard door zijn bezorgdheid over het hoge tempo waarin het landschap verandert. Nostalgisch zijn begint steeds vroeger, zegt hij ergens, zelfs zijn kinderen zijn het al. Zijn hart ligt niet bij natuur die door Natuurmonumenten of Vogelbescherming wordt aangelegd, inspanningen die hem alleen maar nog weemoediger maken omdat ze bewijzen hoe ver we van de echte natuur verwijderd zijn geraakt. Natuur is voor Koos van Zomeren datgene wat we nooit onder de knie kunnen krijgen, zich niet laat ringen zoals die gefokte ooievaar daar, in de uiterwaarden bij Herwijnen, het landschap uit zijn jeugd. Dat landschap is veranderd. En Rekel is dood. Hij heeft een boek over zijn hond geschreven waaruit hij hoopt voor te kunnen lezen zonder dat zijn stem zal breken. De film eindigt met een oud televisieportret van hemzelf, waarin hij als jonge twintiger over de dijk loopt. Koos van Zomeren kijkt ernaar en schudt het hoofd, weemoedig kennelijk over de overmoed van toen, wellicht verdrietig over hoe oud en wijs hij sinds die tijd is geworden.

Het uur van de wolf: Koos van Zomeren, NPS, Ned.3, 20.30-21.30u.