Nooit meer slapen in zomers Alaska

Na het binnenstebuiten, achterstevoren vertelde verhaal van een moordenaar met geheugenverlies in Memento, doet de derde film van de Britse regisseur Christopher Nolan veel traditioneler aan. Niet alleen beperkte hij zich tot een lineaire vertelstructuur en zijn favoriete genre van de detective, ook baseerde hij zich op eerder verfilmd materiaal: de gelijknamige Noorse thriller uit 1997 van Erik Skjoldbjaerg.

In Insomnia moet Nolan zijn fascinatie voor de vraag wat (ook filmisch) waar is en wat niet hebben herkend. Het door debuterend scenarioschrijfster Hillary Seitz naar een Amerikaanse situatie omgeschreven verhaal van een hardgekookte politieman die zijn eigen recht(vaardigheid)sgevoel hanteert naast het juridische biedt hier volop gelegenheid toe. Al Pacino speelt deze rechercheur, en hij heeft al zo vaak good cops en bad cops en alles daartussen in gespeeld, dat het voor de casting van Insomnia een geschenk is dat hij Will Dormer wilde spelen. Het is bijna onmogelijk om in zijn spel niet iets van al die eerdere rollen te horen meeklinken. Tegelijkertijd weerhield regisseur Nolan hem ervan om op de automatische piloot te gaan. De aan slapeloosheid leidende Dormer komt in de eeuwige zomernacht van Alaska aan om een moord op te lossen, daar in dat gemene licht ontmoet hij zijn tegenstrever (Robin Williams na One Hour Photo alweer in zo'n duivelse rol). Tegelijkertijd ontdekt Dormer dat hem terug in Los Angeles een disciplinair onderzoek wacht, wat zijn fanatisme om de dood van een jong meisje op te lossen bijna onsmakelijk maakt.

Het licht vervult in Insomnia dezelfde rol als het geheugenverlies in Memento. Het licht verblindt, verduistert, verheldert, vertroebelt. In Insomnia wordt op veel manieren een ander licht geworpen op zaken die het daglicht niet kunnen verdragen. Schaduwen worden rouwrandjes langs onschuldige gebeurtenissen. In de mist is er opeens meer licht dan in de zon, maar niks te zien. Met bewonderenswaardige zelfbeheersing zaait Nolan visuele verwarring, maar alleen zoveel om de psychologische strijd tussen Pacino en Williams nog wat scherper te maken.

Tamelijk rechttoe rechtaan bereikt Nolan met Insomnia het brede bioscooppubliek waar studio Disney op mikte, aangespoord door Steven Soderbergh en George Clooney in hun talentjagende en producerende hoedanigheden. Dat een de laatste tijd aan slijtage onderhevige veteraan als Pacino weet te ontroeren en dat een oud verhaal over goed en kwaad weet te verwarren, het zijn grote verdiensten van regisseur Nolan, die een bijzondere en bijzonder duistere, maar niet echt in het oog springende film afleverde.

Insomnia. Regie: Christopher Nolan. Met: Al Pacino, Robin Williams, Hilary Swank, Martin Donovan. In 33 bioscopen.