Lange gang naar Saoedisch gas

Al ruim een jaar onderhandelen Saoedi-Arabië en de grote westerse energieconcerns over de details van een contract voor de exploitatie van gasvelden in het koninkrijk. Een contract van 25 miljard dollar.

Wanneer de Koninklijke/Shell Groep morgen de kwartaalcijfers bekendmaakt, zou het concern graag ook vertellen dat er een overeenkomst is bereikt met Saoedi-Arabië over een enorme investering in de gassector van het land. Of topman Jeroen van der Veer en zijn collega's dit heugelijke nieuws ook werkelijk kunnen melden, is een vraagteken. De onderhandelingen rond het megacontract worden omgeven door een rookgordijn van geheimzinnigheid.

Het gaat dan ook niet om zomaar een overeenkomst. De grootste energieconcerns ter wereld zijn erbij betrokken, evenals de grootste olieproducent, die graag zijn enorme gasvoorraden wil gaan ontwikkelen. De deal zou bovendien een doorbraak in de relatie tussen de westerse oliemaatschappijen en het koninkrijk. De bedrijven hebben sinds 1975 niet meer kunnen investeren in de exploitatie van gas en olie in Saoedi-Arabië, dat toen de energie-industrie nationaliseerde.

Het lijkt er echter op dat het gasinitiatief, in 1998 gelanceerd door kroonprins Abdullah, in een impasse zit. In juni 2001 was de energiesector enthousiast toen er een voorlopige overeenkomst werd getekend door de Saoedi's en bedrijven zoals het Amerikaanse ExxonMobil en het Nederlands-Britse Shell. De overeenkomst werd gezien als een mooie nieuwe investeringsmogelijkheid. De Saoedi's hebben weinig gedaan aan de exploitatie van hun gas, dat in overvloed aanwezig is onder het zand. De Saoediërs zitten niet alleen om de grootste oliereserves van de wereld, ze zijn de nummer vier in de wereld waar het gasreserves betreft – met alleen Rusland, Qatar en Iran voor zich.

De bedrijven stonden te trappelen om mee te doen met de drie projecten van Riad. In de voorlopige overeenkomst staat dat Exxon, 's werelds grootste beursgenoteerde olieconcern, de leiding heeft van het project South Ghawar waarin het samen met Shell, het Britse BP en ConocoPhillips uit de VS 15 miljard dollar zou investeren. Shell is de nummer één in het Shaybah project dat een investering vergt van 5 miljard dollar. Het concern heeft gezelschap van ConocoPhillips en het Franse TotalFinaElf. Het derde project, ook met een investeringsbedrag van 5 miljard dollar, zou gaan om de exploratie en ontwikkeling van een veld bij de Rode Zee. Bronnen in Riad melden echter dat dit laatste project, dat met Exxon, Occidental en Marathon geheel in Amerikaanse handen zou komen, voorlopig van tafel is.

Sinds de zomer van 2001 onderhandelen al deze partijen, verstrijken er deadlines en wordt er vanuit Riad regelmatig geroepen dat nu het eindbod op tafel ligt. Waar de problemen precies liggen, is onduidelijk. De bedrijven hullen zich in stilzwijgen en alleen uitspraken van Saoedische ministers of van anonieme bronnen in de internationale media werpen enig licht op de staat van de gesprekken. Zo zouden de concerns niet tevreden zijn met de gasvelden die zij zouden mogen exploiteren. Ze willen ook kunnen boren in de Saudi Aramco Reserve Area, een enorm gebied in Saoedi-Arabië waar gasvelden liggen en waar nu alleen het staatsbedrijf mag opereren. Ook zou er twijfel zijn over de hoeveelheid gas die de Saoediërs aan de bedrijven willen toewijzen. Tenslotte willen de concerns een hogere winstmarge van de afgeleide activiteiten die ook moeten worden aangelegd zoals installaties voor de petrochemie en waterzuivering en elektriciteitcentrales.

Energiedeskundige Coby van der Linde van Instituut Clingendael denkt dat de bedrijven hard inzetten in de onderhandelingen. ,,Saoedi-Arabië is niet de enige optie voor investeringen in gas, maar wel een aantrekkelijke, omdat de klanten voor het gas, zoals de petrochemie, dichtbij zitten. Maar het zijn ernorme investeringen en het moet natuurlijk commercieel wel interessant blijven'', aldus Van der Linde, die niet gelooft dat de onderhandelingen nu last hebben van de dreigende oorlog in buurland Irak.

Niet alleen voor de energiebedrijven is het ontwikkelen van de Saoedische gasvelden van groot economisch belang, ook het koninkrijk zelf heeft de investeringen hard nodig. Het staatsbedrijf Aramco zal de komende 25 jaar 45 miljard dollar investeren in de gassector, maar de Saoediërs hebben buitenlands kapitaal nodig. De ontwikkeling van de sector zou het land niet alleen moeten helpen om minder afhankelijk te worden van de olie-industrie, maar zal ook een half miljoen banen moeten opleveren en de kwakkelende economie een impuls moeten geven. ,,Saoedi-Arabië moet wennen aan het feit dat het in één keer weer al die grote bedrijven teruglaat in de exploitatie en er is een zekere aarzeling. Ze beseffen echter wel dat ze de ontwikkeling van de velden niet alleen aankunnen'', aldus Van der Linde. Waar Riad in de olie-industrie vaak de regels kan dicteren, moeten de Saoediërs nu onder ogen zien dat ze moeten samenwerken. ,,Anders gaan de energiebedrijven naar andere landen, waar ze ook bezig zijn met de ontwikkeling van de gassector.''

    • Heleen de Graaf